Opinie

Sterk

Ellen Deckwitz

Hoewel Facebook onder jongeren helemaal uit is – het neefje (13) noemde het onlangs nog het bejaardentehuis van het internet – is datzelfde neefje nooit te beroerd om mee te loeren wanneer ik door mijn tijdlijn ga. Om onduidelijke redenen is die altijd behangen met memes vol goedbedoelde levensadviezen, gelardeerd met regenbogen of close-ups van druipende bloemen. Mijn neefjes blik blijft hangen bij eentje waarop Robin Williams staat. In het bijschrift valt te lezen dat het plaatje ter herinnering aan de acteur is en dat depressie, angst en paniekaanvallen geen tekenen van zwakte zijn: ze zijn tekenen dat je te lang hebt geprobeerd sterk te blijven.

„Wat een bullshit”, zegt mijn neefje, al jaren een expert op het gebied van kopzorgen, „Ik had al depressie voordat ik überhaupt de keuze kon maken om sterk te zijn.” Hij begint te ijsberen.

Ik snap zijn verontwaardiging. Depressie en co kunnen een gevolg zijn van te lang en te veel over de eigen grenzen heen gaan, maar zijn er soms ook opeens spontaan. De meme suggereert dat we grip hebben op het ontstaan van geestesleed, dat als we iets minder hard voor onszelf zijn de boel misschien zelfs valt te omzeilen, maar dat creëert een illusie van grip.

‘Als je te lang sterk bent geweest zegt dat veel meer over de omstandigheden dan over de persoon”, briest mijn neefje, inmiddels bezig met zijn vijftigste ijsbeerrondje (ik begin te vrezen voor het tapijt maar het is gelukkig niet mijn tapijt). Ja. We leven in tijden die veel van ons vragen. We moeten duizend dingen zijn op duizend plekken tegelijkertijd. Als je van nature al gevoelig bent is dat funest. De sensitiviteit die een voorvader nog goed kon gebruiken om ’s nachts de wacht te houden of overdag te checken of er nog sabeltandtijgers door het helmgras slopen, verandert door de hedendaagse overvloed aan prikkels in een brandalarm dat onophoudelijk loeit.

„Ik las dus laatst dat manifest van de Unabomber”, begint mijn neefje.

„Je gaat toch geen Breivik 2.0 worden?!”

„Ik ben pacifist”, zegt mijn neefje beledigd, „en die Unabomber is redelijk in de war. Maar juist dat soort types kunnen rake dingen zeggen. Wacht.” Hij pakt zijn laptop erbij waar het integrale manifest op staat, en scrolt naar een gedeelte dat hij heeft onderstreept: „Stel je een samenleving voor die haar burgers aan omstandigheden blootstelt die hen extreem ongelukkig maken, en ze vervolgens medicatie geeft om hun leed weg te nemen. Sciencefiction? Het is in zekere zin al aan het gebeuren.”

„Het heeft niets met sterk zijn te maken”, zegt mijn neefje, „maar met dat we maar blijven doen alsof onze wereld normaal is tot we er ten slotte allemaal door worden geplet.”

Ellen Deckwitz schrijft op deze plek een wisselcolumn met Marcel van Roosmalen.