Fabrikant verslavende pijnstillers op de rand van faillissement door schikking

Opiatencrisis Purdue Pharma schikt voor miljarden, maar erkent geen schuld aan de opiatencrisis die in Amerika al duizenden doden eiste.

Nabestaanden van slachtoffers van de verslavende pijnstiller Oxycontin protesteren voor het hoofdkantoor van Purdue Pharma LLP in Stamford, Connecticut.
Nabestaanden van slachtoffers van de verslavende pijnstiller Oxycontin protesteren voor het hoofdkantoor van Purdue Pharma LLP in Stamford, Connecticut. Foto Jessica Hill/AP

Het Amerikaanse farmaceutische bedrijf Purdue Pharma keert vanwege zijn rol in het ontstaan van de opiatencrisis in de Verenigde Staten de komende jaren miljarden dollars aan schadevergoeding uit aan Amerikaanse staten en steden.

Dat is het resultaat van een schikking die deze week is getroffen tussen de Amerikaanse overheid, Purdue Pharma en de eigenaren van het bedrijf – de familie Sackler. Tegen het bedrijf zijn duizenden rechtszaken aangespannen. Het geld zal onder meer worden besteed aan gezondheidszorg en antiverslavingsprogramma’s.

Purdue Pharma is ontwikkelaar van de pijnstiller Oxycontin, die de werkzame en verslavende stof oxycodon bevat. Het bedrijf wordt door de overheid medeverantwoordelijk gehouden voor de opiatencrisis die aan honderdduizenden Amerikanen het leven heeft gekost. Elke dag sterven er volgens het National Institute on Drug Abuse meer dan honderddertig Amerikanen aan een overdosis opiaten.

Volgens The New York Times moet Purdue Pharma als gevolg van de schikking faillissement aanvragen. De Sackler-familie betaalt de komende zeven jaar 3 miljard dollar en hoeft in ruil hiervoor geen publieke verantwoording af te leggen of excuses te maken.

Ook voorkomt de familie op deze manier strafrechtelijke vervolging. De Sacklers, volgens Forbes goed voor gezamenlijke bezittingen ter grootte van 13 miljard dollar, zijn volgens de aanklagers de laatste jaren bezig om zoveel mogelijk vermogen veilig te stellen door belangen in verschillende bedrijven te verkopen en weg te sluizen via offshore bankrekeningen.

Misleidende marketing

In 2007 werd Purdue Pharma al veroordeeld tot een boete van honderden miljoenen wegens misleidende marketing. Purdue Pharma liet eerder in een verklaring weten dat er van slepende rechtszaken „weinig goeds komt”. „De mensen en gemeenschappen die zijn geraakt door de opiatencrisis hebben nu hulp nodig.”

De medicijnverslaving in de Verenigde Staten kan gerust worden aangeduid als een nationale ramp. In 2017 waren opiaten verantwoordelijk voor de dood van ruim 40.000 Amerikanen. In de Verenigde Staten lijden 1,7 miljoen burgers aan aandoeningen gerelateerd aan hun medicijngebruik – een probleem dat het land bijna 80 miljard dollar per jaar kost.

Amerikaanse farmaceuten worden nu door de rechter verplicht tot het meebetalen aan die schade. Vorige maand besliste de rechter in de staat Oklahoma dat farmagigant Johnson & Johnson „exponentieel toegenomen verslaving en dodelijke overdoses” heeft veroorzaakt met de levering en verspreiding van verslavende pijnstillers.

Johnson & Johnson werd veroordeeld tot een boete van ruim een half miljard dollar. Het was de eerste keer dat een farmaceutisch concern werd veroordeeld voor zijn veronderstelde aandeel in de opiatencrisis.

Direct daarna ontstond de verwachting dat deze uitspraak zou leiden tot een golf aan schikkingen in de duizenden rechtszaken die zijn aangespannen tegen tientallen farmaceutische bedrijven. De schikking in de zaak-Purdue Pharma is hier een rechtstreeks gevolg van.

Lees meer over deze baanbrekende uitspraak: Johnson & Johnson gezien als spil Amerikaanse opiatencrisis

Steeds hogere doses

Oxycontin werd halverwege de jaren negentig door Purdue Pharma op de markt gebracht – inclusief de belofte dat dit middel niet verslavend zou zijn.

Dat laatste bleek een misvatting. Patiënten die het medicijn nemen, krijgen behoefte aan een steeds hogere dosis. Dat leidt ertoe dat gebruikers overstappen op het goedkopere en sterkere fentanyl en heroïne, met risico’s op overdosis. Oxycontin is daarmee een gateway drug naar sterkere medicijnen, die bij overmatig gebruik de dood tot gevolg kunnen hebben.

In de Verenigde Staten is de verslaving aan zware pijnstillers de afgelopen jaren geëxplodeerd, omdat de leverancier artsen beloonde als ze het medicijn vaker voorschreven.

Ook stijging Nederland

In Nederland is die beloning van artsen verboden, al neemt ook hier het aantal gebruikers van pijnstillers toe. Uit onderzoek van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) bleek eind vorige maand dat het aantal Nederlanders dat zware pijnstillers gebruikt tussen 2013 en 2017 is gestegen van 4,9 naar 6 procent.

Als gevolg daarvan is ook het aantal ziekenhuisopnames door medicijngebruik toegenomen. In de meeste gevallen gaat het om gebruikers van oxycodon-gerelateerde medicatie.

„Opiaten zijn geen paracetamolletjes. Ze zijn zowel lichamelijk als geestelijk erg verslavend en kunnen bij een overdosis leiden tot een ademstilstand en de dood”, liet LUMC-anesthesioloog en epidemioloog Eveline van Dorp eind augustus weten in een persverklaring.

Minister Bruno Bruins (Medische Zorg en Sport, VVD) stelde daarna een onderzoek in, omdat we in Nederland „geen Amerikaanse toestanden willen”.

Uit een meta-analyse van Canadese onderzoekers bleek onlangs dat zware pijnmedicatie helemaal niet zo effectief is bij de bestrijding van chronische pijn. Uit het onderzoek bleek onder meer dat oxycodon en fentanyl niet beter werken dan zwakkere en veel minder verslavende pijnstillers als ibuprofen en diclofenac.