Het oudste park van Rotterdam verloedert

Jubileum De bankjes staan in de modder en de lantaarnpalen midden in het gras in plaats van langs het pad. Het oudste park van Rotterdam, nu jarig (250 jaar) is waarschijnlijk ook het meest verwaarloosde.

Zo ligt dit deel van het park de Oude Plantage er nu bij, op haar 250e verjaardag.
Zo ligt dit deel van het park de Oude Plantage er nu bij, op haar 250e verjaardag. Foto oud: Fotograaf anoniem, bron Wikimedia Commons, foto nieuw: Novi Zijlstra

Een kale vlakte, met hier en daar wat bomen. Zoals een park tegenwoordig hoort te zijn: sociaal veilig, met vrije zichtlijnen, zonder verborgen plekjes of bosjes die aan het oog onttrekken wat niet gezien mag worden.

Hoe anders was dat in de tweede helft van de negentiende eeuw, toen de schrijver C. van Nievelt in zijn boek Phantasien de avonden in de Oude Plantage beschreef: „De middagzon was ons een verschrikking. Och, wie heeft de dagen niet beleefd toen hij ’t licht schuwde en de duisternis lief had. Beschuttend spreidde ge uw groene armen uit, de tortelduiven kirden in uw lover.”

Aan die romantiek herinnert nog weinig in het huidige park. Misschien alleen de fraaie Oude Plantagedreef met zijn overhangende bomen. „Die geeft nog een beetje de indruk van hoe het vroeger was, een wandelpark met kronkelende paden”, zegt Jan Grevink. „Alleen jammer dat hier auto’s staan geparkeerd.”

Grevink is secretaris van de Stichting Oude Plantage, die zich het lot van het park heeft aangetrokken. De stichting grijpt deze week een bijzondere verjaardag aan om aandacht te vragen. Op 11 september 1769 besloot het stadsbestuur een plantage aan te leggen voor de in de stadsdriehoek opeengepakte bevolking. Ter herinnering daaraan lopen er deze zondag mannen en vrouwen in oude klederdracht door het park, op het jaarlijkse wijkfeest dat voor de gelegenheid is gecombineerd met een Dag van de Oude Plantage. Wethouder Bert Wijbenga, verantwoordelijk voor de portefeuille buitenruimte, onthult twee borden met informatie over het 250 jaar oude park. In Nederland heeft alleen Schiedam een plantage die ouder is.

Wandelen vanuit de stad

Grevink wijst in de richting van waar nu het verkeer over de Maasboulevard raast. „Vroeger kon je hier vanuit de stad over het Bosland langs de rivier naartoe wandelen. Als je bij het Buizengat het bruggetje overstak, kwam je in het park en kon je over een wandelboulevard verder langs de Maas lopen. Het park strekte zich uit tot de waterkering, de Honingerdijk.”

Al gauw raakte de Oude Plantage in de verdrukking. Vanaf 1855 was het Rhijnspoor naar Utrecht over wat nu de Maasboulevard en de Abram van Rijckevorselweg zijn een barrière, later het drukke autoverkeer op deze wegen. In de hongerwinter van 1944 werd het park leeg gekapt en bleef er niet veel meer dan een modderpoel over. Alleen het clubhuis van roeivereniging Nautilus, gebouwd in 1924 en inmiddels een gemeentelijk monument, bleef behouden.

Pas twintig jaar na de oorlog werd het park opnieuw ingericht, door de beroemde ‘omgevingskunstenaar’ Joop Beljon. Zijn ontwerp was heel stenig, met veel bestrating. „Daar is nu ook niet veel meer van over”, zegt Grevink. „Er is weer groen voor teruggekeerd, zonder dat de indeling werd aangepast. Daardoor staan er nu bankjes en lantaarnpalen midden in het gras.”

Het park de Oude Plantage nu. Foto Novi Zijlstra

Wat wil de stichting met de Oude Plantage? In de eerste plaats verdere verloedering tegengaan. En ten tweede ervoor zorgen dat het park een park blijft, en – inclusief rivieroever – openbaar blijft voor alle Rotterdammers. Niet dat hij weet van concrete plannen, maar Grevink beseft dat het park voor vastgoedontwikkelaars wel eens een gewilde locatie zou kunnen zijn. „Dit moet de groene entree tot de stad blijven. Woningen bouwen kun je overal, dat moet je niet op deze unieke plek doen.”

Ook bestaat het gevaar dat er activiteiten die elders moeten wijken voor woningen, zoals op het nabijgelegen Excelsior-terrein, naar de Oude Plantage worden overgeheveld. „Dan wordt je een soort restgebied, dat moet je niet willen.”

Mocht de Oude Plantage inderdaad park blijven, dan zijn er genoeg ideeën om aan te pakken. Grevink somt ze op: betere verlichting, voldoende bankjes, toiletten en tappunten voor water, barbecueplekken, misschien wat horeca. „Allemaal kleine dingen die moeten gebeuren. Ingrijpender is de renovatie van Nautilus, dat in vervallen staat verkeert. Daarnaast zien we graag dat de auto’s uit de Oude Plantagedreef verdwijnen. Het moet weer echt een wandelpark worden.”

Vooralsnog heeft de gemeente geen voornemens met de Oude Plantage. Wel heeft het huidige college ingezet op meer recreatie langs de oevers van de Maas. Grevink hoopt dat ‘zijn’ park daarvan kan profiteren. „Er moet een goed plan komen, waarbij omwonenden en gebruikers worden betrokken. Zodat er weer iets van de vroegere glorie kan terugkeren.”