Expres slecht zijn, om goed te worden

Amerikaanse sporten ‘Tanking’ is in de Amerikaanse competities een bekend begrip, een omstreden tactiek: het team te gronde richten om zo weer op te kunnen bouwen.

Quarterback Ryan Fitzpatrick van Miami Dolphins (14) in de wedstrijd tegen Baltimore Ravens.
Quarterback Ryan Fitzpatrick van Miami Dolphins (14) in de wedstrijd tegen Baltimore Ravens. Foto Jasen Vinlove-USA TODAY Sports

Dat Miami Dolphins dit jaar niet goed zou zijn was voor het American-footballseizoen begon wel duidelijk. De club uit Florida was vorig jaar al niet sterk, al wonnen ze nog zeven van hun zestien wedstrijden. Maar daarna vertrok speler na speler, zelfs de quarterback, sinds 2012 de leider van de aanval.

En toen kwam afgelopen zondag: 59-10 verlies tegen Baltimore Ravens, een uitslag waar ze zich zelfs op de gemiddelde Amerikaanse school voor zouden schamen. Meerdere spelers zouden weg willen bij het team. Niet alleen omdat het team zo slecht was, maar ook omdat de spelers inmiddels het vermoeden hadden dat de selectie bewust was verzwakt. Tanking heet dat in de Verenigde Staten: de organisatie als het ware verwoesten en leegruimen, om die weer van de grond af op te bouwen.

In de Noord-Amerikaanse sporten is het een begrip, een subtieler, tactischer manier van vals spel. Expres slecht zijn om (ooit) weer goed te kunnen worden. Vaak gebeurt dat door bewust een zwak team samen te stellen.

Dat tanking vooral in de Noord-Amerikaanse competities op deze manier voorkomt, heeft te maken met hun opzet. Ten eerste degraderen teams niet, dus voor je plek in de competitie maakt slecht presteren niet uit. Tegelijkertijd is er het concept van de ‘draft’, waarbij teams jonge spelers van de high schools en universiteiten krijgen toebedeeld. Dat proces gebeurt in verschillende rondes, en is zo verdeeld dat de slechtste teams het eerste mogen kiezen. Het gevecht om de hoogste plekken in de draft is groot.

Stel dat de Dolphins dit reguliere seizoen het minste aantal wedstrijden zouden winnen, dan kunnen ze volgend jaar in de draft als eerste kiezen, een talentvolle quarterback oppikken en om hem heen een nieuw, goed team bouwen. Voor spelers die ze voorafgaand aan het seizoen lieten vertrekken, kregen ze bovendien meer keuzes in de volgende draft(s) terug.

Maar vraag teams niet of ze aan tanking doen, want het begrip is omstreden. Want toegeven is een steek voor je fans en spelers. Toen Mark Cuban, eigenaar van basketbalteam Dallas Mavericks, begin 2018 toegaf dat het een strategie was voor zijn team om te verliezen, gaf de organisatie van de Noord-Amerikaanse profcompetitie (NBA) hem een boete van 600.000 dollar (543.000 euro).

Daarom ontkende Dolphins-coach Brian Flores na het verlies van zondag ook in alle toonaarden dat het team aan tanking deed. „Respectloos” zou dat zijn. Nee, coaches hebben het dan liever over rebuilding: wederopbouwen.

Goede tactiek of niet?

De vraag is hoe succesvol het is. Er zijn voorbeelden van teams die ogenschijnlijk bezig waren met tanking en daarna succes hadden. De Houston Astros bijvoorbeeld, jarenlang een van de slechtste honkbalteams in de VS, wonnen in 2017 de World Series. Met een nieuw, jong team. In het basketbal worden vaak de Philadelphia 76ers genoemd, die na jaren slecht te hebben gepresteerd de play-offs weer halen.

Maar wederopbouwen door middel van de draft biedt geen garantie, zegt Akira Motomura, hoogleraar sporteconomie aan Stonehill College in de VS. Hij deed in 2016 onderzoek naar de NBA en ontdekte dat tanking alleen niet echt loont, omdat niet elke speler die vroeg wordt gekozen in de draft een succesverhaal blijkt. En dat geldt ook voor de NFL, de American-footballcompetitie. „Er zijn meerdere zeer hoge ‘picks’, onder wie nummers een, die middelmatige carrières hadden of nog erger. Tom Brady [New England Patriots] is een klassiek voorbeeld van het tegenovergestelde: als 199ste gekozen in de draft en nu wordt hij gezien als de beste quarterback ooit.”

Hoewel er vaak voorbeelden van teams worden aangehaald die slaagden door hun team eerst te gronde te richten, komt er toch echt meer bij kijken dan dat, zegt Motomura. „Er zijn ook teams die opeenvolgende jaren hoge ‘picks’ in de draft krijgen en er niet op vooruitgaan. Dus als je wilt dat tanking ‘werkt’ in een specifieke casus, dan moet je als team nog steeds goed werk leveren met je keuzes voor spelers en hun opleiding. De interpretatie van mij en mijn mede-onderzoekers is dat goed management en goede coaching veel belangrijker is dan de manier waarop spelers verkregen worden.”

Loterij

Hard opgetreden tegen tanking wordt er niet, omdat het altijd verbloemd kan worden. Pure matchfixing wordt het niet, want dat is uiteraard verboden. De NBA en de NHL (ijshockey) hebben al een draft lottery, die ervoor zorgt dat het slechtste team niet automatisch de eerste keuze krijgt. De NBA zou er met een hervorming van de loterij zelfs voor zorgen dat de kans dat de slechtste teams de eerste keuze in de draft krijgen nog maar 14 procent is.

Dit staat los van hoe ethisch verantwoord tanking is: naar de spelers, vooral naar de fans. „Ethisch gezien is tanking áltijd verkeerd. Dat het veel gebeurt, maakt het niet juist”, zegt Stephen Mosher, hoogleraar sportmanagement aan het Amerikaanse Ithaca College en gespecialiseerd in sportethiek.

Als teams dan toch willen tanken, dan is dat nog het meest geaccepteerd tegen het einde van een seizoen. „Als een team toch al uitgeschakeld is voor de playoffs, dan neemt iedereen wel aan dat níét je beste spelers opstellen een strategie is voor toekomstig succes. Dan wordt het ook niet echt als tanken gezien.”

Dat het blijft gebeuren, hoort bij de aard van de sport. „Hoe hoger het institutionele niveau, hoe groter de kans op valsspelen. In professionele sporten hier is het doel om de club zoveel mogelijk waard te laten zijn. Dus tanken, mits het een club ten goede komt, zal getolereerd blijven. Als het maar goed verhuld wordt. De Dolphins proberen dat niet eens.”

Correctie 13 september: In een eerdere versie stond de voornaam van professor Akira Motomura gespeld eindigend op een ‘o’. Dit is aangepast.