‘Concurrenten de maat nemen is ongemakkelijk’

Gert-Jaap Hoekman | Hoofdredacteur NU.nl Na ophef over een factcheck over de gevolgen van vlees eten, evalueert NU.nl of het nog langer op deze manier wil factchecken voor Facebook.

De koe en het klimaat, inzet van een factcheck van NU.nl voor Facebook.
De koe en het klimaat, inzet van een factcheck van NU.nl voor Facebook. Foto ANP

Biefstukje vormt geen klimaatgevaar”, kopte dagblad De Telegraaf op 17 augustus. Het artikel, waarin een Duitse wetenschapper de reacties van „klimaatdrammers” hekelt op een recent IPCC-rapport, heeft bijna een maand later gezorgd voor een confrontatie tussen de Nederlandse krant en nieuwssite NU.nl. NU.nl controleerde het bericht voor Facebook en kwam tot de conclusie dat het niet klopt. De ophef die daarop volgde is voor NU.nl-hoofdredacteur Gert-Jaap Hoekman extra aanleiding om de samenwerking met Facebook te evalueren. „We kijken sowieso om de zoveel tijd of het project nog wel het doel dient dat we voor ogen hadden. Dit relletje zal een belangrijke onderwerp zijn bij die evaluatie.”

De nieuwsorganisatie beoordeelt sinds 2017 door gebruikers gerapporteerde Facebookberichten. Het Amerikaanse bedrijf betaalt NU.nl een onbekend bedrag voor de checks. Als NU.nl concludeert dat een bericht niet klopt wordt het lager op de tijdlijn van gebruikers geplaatst en bij herhaling kan een Facebookpagina worden geblokkeerd.

Ook berichten van gevestigde media worden door gebruikers gerapporteerd als nepnieuws, en dus door NU.nl onder de loep genomen. Dat ondervond ook De Telegraaf, schreef hoofdredacteur Paul Jansen zaterdag in zijn column. Het artikel over het klimaatgevaar van een biefstukje door NU.nl als ‘onwaar’ beoordeeld. Na een telefoontje van Jansen aan collega-hoofdredacteur Hoekman stelde NU.nl het oordeel bij naar ‘ongenuanceerd’. Maar toen had De Telegraaf al de waarschuwing van Facebook gekregen dat bij herhaling de toegang tot het sociale medium fors zou kunnen worden ingeperkt. Het beperken van media, zo schrijft Jansen in zijn column, „is de opmaat naar censuur”.

Jansen stelt bovendien dat NU.nl door de samenwerking met Facebook een middel in handen heeft om concurrerende media te schaden. „Door deze dubbele pet reikt het redactionele beleid van het nieuwsplatform plots tot ver buiten de eigen redactiegrenzen.”

Hoekman geeft toe: „Het geeft een ongemakkelijk gevoel om collega’s de maat te nemen. Ik zou me ook kapot schrikken als ik zo’n waarschuwing van Facebook zou zien.”

Daarmee wil hij niet zeggen dat er niks schortte aan het stuk van De Telegraaf. Het verwijt van censuur herkent hij niet: „We houden ons aan de feiten.”

Lees ook het eerdere interview met Gert-Jaap Hoekman naar aanleiding van het twintigjarige bestaan van nu.nl: ‘Wij blijven niet in vergaderhokjes hangen’

Hij wijst op een citaat van de Duitse wetenschapper in het artikel: „De methaan die de koe via vooral boeren in de atmosfeer vrijlaat, is afkomstig uit gras en onkruid die eerder datzelfde broeigas uit de lucht hebben gehapt. Dit is een dichte kringloop, zonder dat er netto CO2 bij komt.” Dat klopt niet, aldus NU.nl, na klimaatwetenschappers en een meta-studie van 600 artikelen te hebben geraadpleegd: het voer van koeien neemt inderdaad CO2 op tijdens de groei, maar er is geen sprake van een „dichte kringloop”. Als de koe voedsel verteert komt ook methaan en een beetje lachgas vrij. Die twee gassen voegt de koe wel degelijk netto toe aan de atmosfeer, en zo levert de koe een substantiële bijdrage aan klimaatverandering.

Door het oordeel bij te stellen lijkt u niet de feiten, maar de druk van een collega als leidraad te nemen.

„Dat kan zo lijken, maar ik zag het artikel pas toen Jansen mij erop attendeerde. Als ik het eerder onder ogen had gehad zouden we het oordeel ook hebben bijgesteld.”

De factcheck klopte niet?

„Het oordeel was te zwaar. Wij hebben onderzocht of koeien bijdragen aan het klimaatprobleem, terwijl dat maar één onderdeel is van een veel breder artikel over de vraag of je het klimaatprobleem oplost als je geen vlees eet. Je kunt bij één onwaarheid niet het hele stuk wegzetten als nepnieuws.”

Klagen collega-hoofdredacteuren vaker over de factchecks voor Facebook?

„Ja, maar tot nu toe waren ze het met ons oordeel eens. Ze wilden van tevoren gewaarschuwd worden, zodat ze de gewraakte posts alvast konden verwijderen. Ik heb uitgelegd dat we dat nooit doen.”

Waarom factcheckt NU.nl eigenlijk voor Facebook? Andere media zeggen: laat het techbedrijf zijn eigen rommel opruimen.

„Media profiteren van het platform dat Facebook biedt, dus denk ik dat het in ons eigen belang is om dat platform betrouwbaar te houden. Daarnaast is het voor onze eigen berichtgeving nuttig om op tijd gealarmeerd te worden als er veel nepnieuws over een onderwerp rond gaat.”

Verreweg de meeste berichten die NU.nl controleert zijn overduidelijk onwaar, zegt Hoekman. „De categorie: ‘Gin tonic kan kanker genezen’.” Die berichten zijn vaak afkomstig van obscure websites, niet van concurrerende concerns.

Die laatste categorie – nieuws van concurrenten – is extra lastig geworden voor NU.nl omdat de Universiteit Leiden, die ook voor Facebook berichten controleerde, de samenwerking begin dit jaar opzegde. Toen de universiteit nog meedeed werden berichten pas omlaag geplaatst als de universiteit en NU.nl tot hetzelfde oordeel kwamen. „We nemen nu in ons eentje andere media de maat, dat is een ongemakkelijke positie. Daarom gaan we evalueren of we nog op deze manier doorgaan.”