Bazooka van Draghi splijt ECB-bestuur

Europese Centrale Bank De ECB laat de rentes verder zakken en gaat opnieuw staats- en bedrijfsschulden opkopen. Het is een omstreden besluit.

Draghi benadrukt dat de Europese regeringen ook de portemonnee moeten trekken om de economie te behoeden voor een recessie. De ECB kan dat niet alleen.
Draghi benadrukt dat de Europese regeringen ook de portemonnee moeten trekken om de economie te behoeden voor een recessie. De ECB kan dat niet alleen. Alex Kraus

Het leek wel of Mario Draghi donderdag twee instrumenten tegelijk tevoorschijn toverde, donderdag in de perszaal van de Europese Centrale Bank (ECB). Een bazooka. En een megafoon.

Nog één keer bracht de chef van de ECB het wapen in stelling waarmee hij alom bekend is geworden: de bazooka. Op de een-na-laatste bestuursvergadering voor zijn afscheid – op 1 november volgt Christine Lagarde hem op – presenteerde Draghi een waaier aan nieuwe én omstreden maatregelen om het spook van de hardnekkig lage inflatie te bestrijden.

Tegelijkertijd klonk daar een megafoon. Die was gericht aan de regeringen van de eurozone. De boodschap was luider en duidelijker dan ooit: júllie moeten ook eens de portemonnee trekken om de economie te behoeden voor een recessie. Want de ECB kan het niet alleen. „Regeringen met begrotingsruimte moeten effectief en op tijd handelen”, zei Draghi.

Vooralsnog moet de ECB het wél alleen doen. Met het stimuleringspakket van donderdag wil de ECB de toch al extreem lage rentes in de eurozone langdurig verder drukken. Want hoe lager de rente, hoe goedkoper burgers en bedrijven kunnen lenen om uitgaven en investeringen te doen. Dat moet leiden tot meer economische groei en meer inflatie. De door de ECB verwachte inflatie over de komende twee jaar is verder teruggevallen: die ligt nu tussen de 1 en 1,5 procent, een stuk lager dan het ECB-doel van vlak onder de 2 procent. Dat laatste geldt als ideaal niveau: het is ver weg van gevaarlijke deflatie, maar de prijzen stijgen niet de pan uit. Dat de inflatieverwachtingen dalen, komt vooral door het verslechterde wereldwijde economische klimaat – denk aan de handelsoorlog en aan de nakende recessie in Duitsland. Het bestuur besloot „nu te handelen” om de inflatie op te krikken, zei Draghi.

Lees ook: Frictie bij ECB in Draghi’s nadagen

De rente voor banken die ’s nachts geld stallen bij de ECB (de depositorente) gaat omlaag van minus 0,4 procent naar minus 0,5 procent. Dat negatieve tarief betekent dat banken geen rente ontvangen, maar moeten betalen. Een technische maatregel die de ECB ook nam, maakt het mogelijk de depositorente de komende tijd verder te laten zakken. Banken die op kosten worden gejaagd door de negatieve rente worden voortaan ontzien. Ze hoeven nu nog maar over een deel van hun deposito’s negatieve rente te betalen. Door die ontlasting van de banken kan de depositorente in potentie nog verder zakken dan minus 0,5 procent.

Het ECB-hoofdtarief, voor banken die voor een week geld lenen in Frankfurt, blijft op 0 procent. Banken die veel geld op de lange termijn uitlenen aan burgers en bedrijven, mogen voortaan tegen het tarief van minus 0,5 procent lenen bij de ECB.

Daarnaast begint de ECB weer met het opkopen van staats- en bedrijfsschuld. Vanaf november zal de centrale bank maandelijks 20 miljard euro aan leningen opkopen. Er is geen einddatum vastgesteld. De opkopen komen boven op de krap 2.600 miljard euro aan leningen die de ECB tot eind vorig jaar kocht. De ECB betaalt voor de leningen met geld, dat via het financiële circuit in de economie moet komen en inflatie moet opleveren. Draghi: „Dit pakket is tamelijk krachtig, niet alleen op de korte termijn, maar ook op de lange termijn.”

Stel uw vraag over de negatieve rente aan NRC en onze redacteuren zullen een selectie van de vragen de komende weken beantwoorden in een groot vragenstuk.

Gespannen vergadering

Het is óók een pakket dat verdeeldheid zaait binnen het 25-koppige bestuur. Draghi beslist niet alleen, maar moet een meerderheid achter zich krijgen. Afgelopen weken hadden veel ECB-bestuursleden, onder wie Klaas Knot, de baas van De Nederlandsche Bank, zich publiekelijk tegen nieuwe opkopen gekeerd. Knot vindt onder meer dat de rentes op staatsleningen, die de ECB met haar opkopen drukt, niet nóg lager moeten. De rente op Nederlandse tienjarige leningen is bijvoorbeeld minus 0,4 procent. Knots Duitse én Franse collega’s verzetten zich ook tegen Draghi. Naar verluidt stemden donderdag zeker negen bestuursleden tegen nieuwe opkopen – een ongekend hoog aantal. De vergadering, die in een gespannen sfeer plaatsvond, liep flink uit, wat zichtbaar was aan de limousines die nog buiten stonden vlak voordat de persconferentie begon.

Draghi onderstreepte dat er een meerderheid was. Hij sluit zijn achtjarige ambtstermijn af op kenmerkende wijze: hij is bereid om lastige besluiten te forceren tegen de wil van de minderheid in.

Inmiddels krijgt de ECB steeds meer kritiek vanuit de samenleving. Het besluit van donderdag betekent niet alleen dat burgers (denk aan huizenkopers) waarschijnlijk nóg goedkoper kunnen lenen, maar ook dat spaarders nog minder rente krijgen. Negatieve spaarrentes dreigen zelfs. Dat is slechts een van de negatieve bijwerkingen van het ECB-beleid.

Lees ook de column van Menno Tamminga: De ECB, de rente en bingo op de Titanic

In Nederland ligt het grootste probleem bij de pensioenfondsen. Hun financiële positie wordt bedreigd door de negatieve kapitaalmarktrente, die goeddeels het gevolg is van de ECB-opkopen. Pensioenkortingen dreigen. Schiet het monetaire beleid niet zijn doel voorbij als mensen mínder geld in hun portemonnee krijgen?

Die vraag van de pers greep Draghi aan om overheden nog eens op hun verantwoordelijkheid te wijzen. Zíj moeten geld uitgeven om de economie te stimuleren, zodat de ECB minder ingrijpend monetair beleid hoeft te voeren. „We zijn zeker bezorgd over de pensioenfondsen en de sectoren die daarbij horen,” zei Draghi. Hij gaf toe dat dit „één van de bijwerkingen” is van zijn beleid. En voegde daaraan toe: „Hoe zorgen we ervoor dat de rente weer omhoog kan? Het antwoord is wederom: de overheidsbegroting.” Hij noemde de plannen van het Nederlandse kabinet om een investeringsfonds op te tuigen met daarin tientallen miljarden euro’s. „Dit is een goed moment om dat te activeren.” Oftewel: de Nederlandse politiek moet niet de ECB de schuld geven, maar zelf het geld laten vloeien.

‘Herzie begrotingspact’ Pagina E3