Afghaanse burgers eisen schadevergoeding om zwaar geweld Nederlandse krijgsmacht

Dagvaarding Vier burgerslachtoffers van de slag om Chora (2007) in Afghanistan klagen de Nederlandse staat aan vanwege het gebruik van ‘niet proportioneel’ en ‘blind’ geweld.

Nederlandse militairen doen een schietoefening met een pantserhouwitser in Kamp Holland. Vooral dit wapen heeft volgens advocaat Zegveld veel schade aangericht in de Afghaanse stad Chora.
Nederlandse militairen doen een schietoefening met een pantserhouwitser in Kamp Holland. Vooral dit wapen heeft volgens advocaat Zegveld veel schade aangericht in de Afghaanse stad Chora. Foto Valerie Kuypers

Het was een roemrucht moment in de geschiedenis van de Nederlandse krijgsmacht. In juni 2007 besloot commandant Hans van Griensven „to stand and fight”, tegen wat leek op een overmacht van de Taliban. De Afghaanse opstandelingen stonden op het punt de strategisch belangrijke stad Chora en omgeving in te nemen. Die was toevertrouwd aan de bescherming van de Nederlandse krijgsmacht in Uruzgan.

Na een hevige strijd met de inzet van F-16’s, Apache-helikopters en een zware pantserhouwitser werden de Taliban destijds uit Chora en omgeving verdreven.

Zonder slachtoffers ging dat niet. Onder Nederlandse militairen viel één dode. De inschattingen van het aantal Afghaanse burgerslachtoffers liepen uiteen van 30 tot 88 doden en 50 tot 100 gewonden. In totaal kwamen naar schatting 250 mensen om het leven.

Twaalf jaar na de gebeurtenissen in Uruzgan komen deze donderdag de consequenties van dit militair succes naar boven. Vier burgers uit een dorpje in de buurt van Chora klagen de Staat der Nederlanden aan vanwege het gebruik van „niet proportioneel” en „blind” toegepast geweld in juni 2007. „Hierbij worden fundamentele beginselen van het humanitair oorlogsrecht geschonden, door burgers en hun huizen tot doelwit te maken in de strijd tegen de Taliban”, aldus de dagvaarding.

Namens de Afghanen, vier mannen die zijn geboren tussen 1948 en 1988, eist advocaat Liesbeth Zegveld onder meer een schadevergoeding voor slachtoffers en nabestaanden van wie familieleden omkwamen en huizen werden gebombardeerd.

Chora en Srebrenica

De zaak is niet nieuw. Al vorig jaar juni stelde Zegveld de staat aansprakelijk. Ze riep Defensie op tot een vergelijk te komen met de burgerslachtoffers uit Chora. Defensie ging hier niet op in, waarna Zegveld nu de volgende stap neemt van de dagvaarding. Het ministerie stelde binnen de regels van het oorlogsrecht te hebben gehandeld. Ook het Openbaar Ministerie concludeerde in 2008 dat „het geweld is aangewend binnen de grenzen van het humanitair oorlogsrecht en de geldende geweldsinstructie”.

Veteranen uit de krijgsmacht reageerden vorig jaar woedend op de aansprakelijkstelling door Zegveld en de Afghanen. Dat kan te maken hebben met de betekenis die de strijd om Chora heeft gekregen voor de krijgsmacht. ‘Chora’ werd gezien als het antwoord van Nederland op ‘Srebrenica’. In tegenstelling tot 1994, toen Dutchbat zonder slag of stoot de moslimenclave overgaf aan de Servische vijand – met gruwelijke gevolgen voor de burgerbevolking – toonde de Nederlandse krijgsmacht in Chora wel durf en strijdbaarheid.

De Afghaanse eisers en Zegveld bestrijden niet de militaire noodzaak om Chora te behouden. Zij vinden echter het toegepaste geweld van de F-16’s, Apaches en pantserhouwitser „niet proportioneel”. Ook zou de burgerbevolking van Chora en omgeving onvoldoende gewaarschuwd zijn voor de beschietingen en bombardementen.

Met name de houwitser deed – vermoedelijk – schadelijk werk. Die stond ongeveer dertig kilometer verderop opgesteld. Zonder dat doelwitten concreet in het vizier waren, wierp de houwitser „blind” zware granaten af op de plekken waar Talibanstrijders werden vermoed, aldus de dagvaarding.

Toenmalig minister van Defensie Eimert van Middelkoop (ChristenUnie) verdedigde het gebruik van de wapens, maar zei over de granaten ook, aldus de dagvaarding: „Dat is een vrij grof middel want je plopt grote granaten op een afstand van, wat is het, 25 kilometer niet al te precies. Tegenwoordig zijn ze veel beter lasergeleid.” Ook de toenmalige Afghaanse president Hamid Karzai uitte felle kritiek op de inzet van de pantserhouwitser en ander Nederlands wapentuig.

Correctie (12 september 2019): in een eerdere versie van dit artikel stond dat aan Nederlandse kant drie doden vielen. Dat moet zijn: één dode. Dat is aangepast.