Nieuws alsof het 1944 is, hartenklop van het laatste oorlogsjaar

75 jaar bevrijding Van Dolle Dinsdag tot de bevrijding van Nederlands-Indië. In een hoekje op nos.nl is het 1944. Dat beklemt. De horror van het alledaagse in het laatste oorlogsjaar.

Nationaal Archief

Er zal een zuiveringscommissie ingesteld worden voor de pers, meldt de nieuwssite van de NOS. „Details daarover worden later uitgewerkt.” Voor wie gedachteloos op de site van de omroep aan surfen was en in de journalistiek werkt, is zo’n bericht even schrikken. Al snel komt de aap uit de mouw. Een pop-up meldt: „Welkom, je bent hier 75 jaar terug in de tijd. Volg de bevrijding van Nederland van dag tot dag.”

Het nieuws is geschreven alsof het 8 september 1944 is. De dag waarop de Nederlandse regering in ballingschap via Radio Oranje de collaborerende media dreigde met een publicatieverbod zodra het gezag hersteld is. Dat was destijds geen fijn bericht voor journalisten in dienst van onder meer De Telegraaf en van het Algemeen Handelsblad, een van de voorgangers van het huidige NRC.

Hartenklop van toen

De tijdmachine van de NOS loopt van Dolle Dinsdag (5 september 1944) tot en met de overgave van Japan op 15 augustus 1945. „We willen in de berichtgeving niet vooruitlopen op hoe de gebeurtenissen zich ontwikkelen”, aldus een redactionele verantwoording. „Anne Frank is daarom voor ons nog geen bekend persoon, en bij de start van Operatie Market Garden is nog niet bekend dat de aanval op een deceptie zal uitlopen.” Wel gebruikt Nos.nl/75jaar-bevrijding bronnen die toen nog niet voorhanden waren, zoals gecensureerd nieuws, archieven met militair-strategische informatie en latere verslagen van ooggetuigen.

Van dat laatste is het bericht ‘Zes tieners gefusilleerd’ een voorbeeld. Daarin komt Roel IJsselstein aan het woord, een 18-jarige jongen die een executie overleefde. „Ik was versuft en lag op de grond. Ik voelde bloed langs mijn gezicht lopen. Het was erg stil en in de verte hoorde ik auto’s wegrijden. De andere jongens bewogen zich niet meer.” De horror van het alledaagse in het laatste oorlogsjaar, dat ook in het teken stond van hoop op spoedige bevrijding. Dit ‘nieuws’, geschreven met de hartenklop van toen, doet nog veel meer dan archiefbeeld. Het beklemt, omdat je de oorlog wordt ingetrokken.