Rechter: euthanasie bij demente vrouw was zorgvuldig

Uitspraak De verpleeghuisarts die werd vervolgd voor moord is ontslagen van alle rechtsvervolging. Het OM wilde de normen rond euthanasie aanscherpen.

Foto Roos Koole/ANP

Een zucht van verlichting ging door de zaal, zegt de woordvoerder van het Expertisecentrum Euthanasie (Levenseindekliniek). Ook leden van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) zijn opgelucht. De rechter ontsloeg woensdagmiddag een verpleeghuisarts van alle rechtsvervolging. Zij heeft in 2016 euthanasie toegepast op een diep demente vrouw van 74 en deed dat volgens de Haagse rechtbank zorgvuldig.

De man en dochter van de demente vrouw waren die mening al toegedaan. Zij stonden vierkant achter de verpleeghuisarts die eind vorig jaar opeens te horen kreeg dat ze vervolgd zou worden voor moord.

Het Openbaar Ministerie had de arts vervolgd voor moord (zonder straf te eisen) omdat het de normen rond euthanasie bij wilsonbekwame patiënten wil aanscherpen. Die normen zijn vrij ruim geformuleerd in de Wet toetsing levensbeëindiging (euthanasiewet). De patiënt moet ‘ondraaglijk en uitzichtloos lijden’ én een actueel vrijwillig en weloverwogen verzoek tot euthanasie doen.

In de praktijk passen sommige artsen euthanasie toe bij demente patiënten die niet meer een weloverwogen verzoek kunnen doen – omdat ze dat niet begrijpen. Als zij eerder een duidelijke schriftelijke verklaring hadden opgesteld, vindt de arts dat voldoende. Andere artsen weigeren in zo’n geval euthanasie.

Volgens officier van justitie Thijs Berger had de verpleeghuisarts beter moeten onderzoeken of de wilsonbekwame, demente vrouw nog steeds dood wilde. Ze was wel duidelijk ongelukkig in het verpleeghuis, maar gevraagd of ze dood wilde, zei ze een paar keer: ‘Nee, nog niet.’ Toch, zo oordeelt de rechtbank, weegt de schriftelijke wilsverklaring van de vrouw zwaarder dan haar latere uitingen. Daarin had ze een paar jaar eerder om euthanasie gevraagd als ze – net als haar moeder – dement in het verpleeghuis zou komen te zitten.

Lees ook Is een stiekem spuitje ‘moord’?

Ondraaglijk lijden

De rechtbank bevestigt dat hoe het in de praktijk gaat, zorgvuldig en juist is en dat is een goede zaak, zegt Steven Pleiter, directeur van het Expertisecentrum Euthanasie, in een reactie op de uitspraak. „We wisten al wel dat de schriftelijke verklaring die iemand opstelt later nog geldig is, maar het is toch fijn dat de rechter dat bevestigt. Wat een wilsbekwame persoon opschrijft, is belangrijker dan een ‘nee’ van een zwaar demente patiënt.”

Kan een demente patiënt zijn eerdere euthanasieverklaring dan nooit meer herroepen? Agnes Wolbert, directeur van de NVVE: „Als de demente patiënt voortdurend zegt dat hij níet dood wil, is er geen arts die dan alsnog euthanasie gaat toepassen. Maar in deze casus was het duidelijk dat de vrouw ondraaglijk leed; ze riep tien keer per dag dat ze niet meer wilde leven.”

De gepensioneerde ouderenarts Piet van Leeuwen, een van de initiatiefnemers van de actie ‘Niet stiekem bij dementie’, die 450 artsen ondertekenden, is teleurgesteld over de uitspraak. „Ik vond het goed dat het OM grenzen ging stellen aan de ontsporende praktijk. Hoe kan dit? Als een demente patiënt zich verzet tegen een spuitje, dan mag de arts gewoon doorpakken?”

In de Tweede Kamer is gemengd gereageerd op het vonnis. De SGP en de ChristenUnie vrezen een hellend vlak. Pia Dijkstra (D66), initiatiefnemer van de voltooidlevenwet, noemt de uitspraak „goed nieuws”.