Opinie

Ook migranten dragen bij aan de Europese cultuur

Europa Met een Europese Commisaris die ‘de Europese manier van leven’ moet beschermen, wordt migratie ten onrechte als veiligheidskwestie geframed, schrijft

Betoging in Berlijn, november 2017, ter promotie van het idee van een ‘pan-Europese identiteit’.
Betoging in Berlijn, november 2017, ter promotie van het idee van een ‘pan-Europese identiteit’. Foto Felipe Trueba/EPA

Afgelopen dinsdag presenteerde de nieuwe Commissievoorzitter Ursula von der Leyen de nieuwe eurocommissarissen. Een van hen, de Griek Margaritis Schinas, wordt verantwoordelijk voor de portefeuille met de opmerkelijke naam ‘Protecting our European Way of Life’. Desgevraagd lichtte Von der Leyen toe dat het hier met name gaat om migratie. Al gauw stak op Twitter een kleine storm van verontwaardiging op over de opzichtige koppeling van migranten met de bedreiging van de Europese cultuur.

Vreemd is die kritiek niet. Al sinds de opkomst van Pim Fortuyn en de aanslagen van 9/11, zijn migranten, met name uit islamitische landen, de gebeten hond. Ze zouden niet willen of kunnen integreren en zijn volgens Wilders erop uit Europa te ‘islamiseren’ en de sharia in te voeren. Sinds de aanslagen in Parijs in 2015 kwam de terreurdreiging daar nog bij.

De ‘vluchtelingencrisis’ van dat jaar voegde nog een nieuw ingrediënt toe aan deze reeds tamelijk giftige cocktail: het complotidee (geïnspireerd door het boek Le Grand Remplacement van de extreemrechtse Franse auteur Renaud Camus) dat Europese elites erop uit zouden zijn het continent ‘om te volken’. Het toelaten van honderdduizenden asielzoekers uit Azië en Afrika zou een vooropgezet plan zijn, met als doel de Europese cultuur uit te wissen.

Lees ook: Met zwier toont Von der Leyen haar assertieve Commissie

Hoewel velen bij dat complotidee wellicht meewarig hun hoofd schudden, is het idee dat Europa wordt bedreigd door immigranten toch wijd verbreid, en voedt het onder meer de steeds extremer wordende pogingen van de lidstaten en de EU om de Europese grenzen te externaliseren tot ver in Afrika.

Om zo oorkomen dat migranten überhaupt het territorium van een lidstaat bereiken.

Ngo’s die bootvluchtelingen in nood proberen te helpen worden gecriminaliseerd, en deze week onthulde de Belgische journalist Koen Vidal dat de observatievliegtuigen van de EU-operatie Sophia geen noodsignaal meer uitzenden wanneer zij migrantenboten in nood waarnemen.

Verdrinkingskans

Intussen is het aantal Middellandse Zee-overstekers overigens drastisch gedaald tot 50.000 in de eerste acht maanden van dit jaar, terwijl de kans om te verdrinken inmiddels is verviervoudigd ten opzichte van 2015. En dan hebben we het nog niet over de duizenden migranten die in de Sahara omkomen of in Libische detentiecentra zitten. Kortom, vanuit het perspectief van de migranten is het eerder Europa dat hun manier van leven bedreigt dan andersom.

Lees ook: Europese manier van leven wordt ‘beschermd’ – maar waartegen?

De populistische framing van migratie als een bedreiging, die nu blijkbaar tot de bovenste etages van het Berlaymontgebouw is doorgedrongen, wordt ongetwijfeld gedreven door de angst voor populistische bewegingen in Oost- en West-Europa en de hoop hen zo het gras voor de voeten weg te maaien. Zoals de internationaal toonaangevende Nederlandse politicoloog Cas Mudde en vele anderen echter uitvoerig hebben aangetoond, wordt zo juist het tegenovergestelde bereikt. Door het bedreigingsframe over te nemen, bevestigen politici het gelijk van radicaal-rechtse bewegingen en legitimeren zij zo de angst bij een deel van de bevolking. Brexit is in dit opzicht een schoolvoorbeeld. Waar de ene na de andere studie aantoonde dat arbeidsmigratie, in dit geval uit continentaal Europa, niet tot verdringing of lagere lonen leidde, konden de tabloids, en in hun kielzog menig politicus, er geen genoeg van krijgen: de ene kop over migranten was nog alarmerender dan de andere.

Homegrown terroristen

Maar er is toch wel degelijk iets aan de hand, hoor ik menigeen nu denken. Er zijn toch problemen met integratie, en met de homegrown terroristen en de salafistische scholen die kinderen indoctrineren en opzetten tegen andersgelovigen? En het antwoord daarop luidt uiteraard: ja. Maar dat geldt ook voor de toenemende radicalisering van extreem-rechtse jongeren. Bovendien vergeten we maar al te gemakkelijk dat verreweg de meeste migranten, ook degenen uit islamitische landen, aan dit soort extreme uitingen net zo’n hekel hebben als de meeste autochtonen.

En misschien nog wel het allerbelangrijkste: migranten en hun nakomelingen zijn onderdeel van en dragen bij aan die steeds veranderende Europese cultuur, zoals migranten en hun nakomelingen dat al eeuwen hebben gedaan. Alleen hebben de cirkels van ‘de ultieme ander’ zich met de tijd verwijd. Zo waren in de 17de en 18de eeuw de Joden, ook in Nederland, nog de gediscrimineerde en gemarginaliseerde buitenstaanders. Uitgesloten van burgerschap en opgesloten in hun orthodoxe leefwereld, waarvan de sociale, culturele en religieuze grenzen streng werden bewaakt door de parnassiem, de bestuurders van de synagoge. Een eeuw later golden katholieke Ieren in Engeland en Italianen in Frankrijk als een levensgrote bedreiging voor de positie en cultuur van het eigen volk. En nog tot aan de Tweede Wereldoorlog sloten West-Europese landen hun grenzen voor volledig geassimileerde Joodse Duitsers.

Inmiddels is de ‘dreiging’ opgeschaald naar een globaal niveau en staan Afrikanen en moslims die hun toevlucht of werk zoeken te boek als de zoveelste bedreiging. Het stemt om meerdere redenen niet vrolijk dat men zich ook op het hoogste Europese niveau niet bewust is van deze zich steeds herhalende Europese geschiedenis.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.