Netanyahu lonkt pal voor verkiezingen met annexatieplan naar kolonisten

Premier Netanyahu belooft zo'n 30 procent van de Westelijke Jordaanoever bij Israël in te lijven als hij volgende week de verkiezingen wint. De Palestijnen reageren furieus.

Premier Benjamin Netanyahu van Israel wijst tijdens een presentatie in Ramat Gan op 10 september de Jordaanvallei aan, die hij zegt te willen annexeren als hij herkozen wordt. Foto: Menahem Kahana/ AFP
Premier Benjamin Netanyahu van Israel wijst tijdens een presentatie in Ramat Gan op 10 september de Jordaanvallei aan, die hij zegt te willen annexeren als hij herkozen wordt. Foto: Menahem Kahana/ AFP

Een week voor de Israëlische parlementsverkiezingen heeft premier Benjamin Netanyahu voor het eerst openlijk gezegd wat velen allang vermoedden: hij wil een groot deel van de Westelijke Jordaanoever annexeren. „Meteen na de verkiezingen, als ik een duidelijk mandaat krijg om dat te doen van u, de burgers van Israël”, zei hij dinsdag in een campagnetoespraak.

Het kwam Netanyahu op woedende reacties uit alle windrichtingen te staan. De Palestijnse leider Mahmoud Abbas dreigde dat, als het zover zou komen, hij alle bestaande verdragen met Israël zou opzeggen. Een andere Palestijnse woordvoerder, Hanan Ashrawi sprak van „een flagrante schending van het internationaal recht”. De Arabische Liga noemde het „een gevaarlijke ontwikkeling”, terwijl de EU stelde dat zo’n stap de vrede tussen Israël en de Palestijnen „compromitteert”. En ook Turkije was boos.

De Amerikaanse president Trump, een machtige bondgenoot die gewoonlijk pal achter Netanyahu staat, hield zich ditmaal afzijdig. Hij was net druk doende zijn veiligheidsadviseur John Bolton, overigens ook een fervent Netanyahu-fan, weg te werken.

Strategische ligging

Het zou bij de annexatie gaan om de Jordaanvallei en het gebied aan de noordkant van de Dode Zee, een relatief dun bevolkt, maar strategisch gelegen streek aan de grens met Jordanië. Hoewel het zo’n 30 procent van de Westelijke Jordaanoever omvat, wonen er slechts 10.000 Israëlische kolonisten en zo’n 65.000 Palestijnen. De belangrijkste plaats is Jericho en het is een niet onbelangrijk landbouwgebied.

Lees ook: Leven in spookstad Hebron

Het was waarnemers de afgelopen weken al opgevallen dat Netanyahu zich ditmaal in de campagne extra inspant om de in totaal ruim 400.000 joodse kolonisten in de Palestijnse gebieden voor zich te winnen. Hij zinspeelde dit voorjaar al op de inlijving van sommige joodse nederzettingen. Met zijn aankondiging dinsdag van de annexatieplannen doet hij hier nog een schepje bovenop. Anders dan de 2,7 miljoen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever hebben de kolonisten wel stemrecht voor de Knesset.

Twee-statenoplossing uit zicht

Een inlijving bij Israël zou in de praktijk niet veel veranderen. De Westelijke Jordaanoever is opgeknipt in zones met verschillende gradaties van Palestijnse autonomie en Israëlische controle. Het betreffende gebied ligt in zone C, die geheel door het Israëlische leger wordt gecontroleerd. Israël houdt de Westelijke Jordaanoever al sinds 1967 bezet. Op grond van de Oslo-akkoorden tussen Israël en de Palestijnen uit de jaren 90 zou de hele Westelijke Jordaanoever op den duur deel moeten uitmaken van een eigen Palestijnse staat naast Israël.

Juist de laatste jaren is zo’n twee-statenoplossing echter steeds meer uit het zicht geraakt. Dit hangt samen met de omstandigheid dat de internationale aandacht – ook die van de meeste Arabische landen - nu minder op het Israëlisch-Palestijnse conflict is gericht en meer op de rivaliteit tussen met name Saoedi-Arabië en Iran.

Steeds meer kolonisten

Ondanks kritiek uit het buitenland hebben zich – met steun van de regering-Netanyahu – steeds meer kolonisten in de Palestijnse gebieden gevestigd. Oost-Jeruzalem, dat de Palestijnen als hun hoofdstad wensten, werd al in 1980 door de Israëliërs geannexeerd. De internationale gemeenschap oordeelde dat dit in strijd was met het internationaal recht maar president Trump schrok er in 2017 niet voor terug deze inlijving bij Israël te erkennen, zoals hij dat dit jaar ook deed met de Israëlische annexatie van de Hoogvlakte van Golan. Ook sluiten velen niet uit dat het vredesplan waarop Trumps schoonzoon Jared Kushner al een paar jaar broedt ruimte zal laten voor Israëlische annexaties van Palestijns gebied. Naar verwachting wordt dit spoedig openbaar.

Lees ook: Kushners vredesplan tot mislukken gedoemd

Het internationale klimaat mag gunstig zijn voor een nieuwe annexatie, het staat nog allerminst vast dat Netanyahu die ook kan uitvoeren. In opiniepeilingen ligt zijn Likud-partij nek-aan-nek met zijn voornaamste rivaal Blauw-Wit van Benny Gantz, die wars is van zulke annexatieplannen. „Netanyahu wil stemmen annexeren, niet de Jordaanvallei”, smaalde Yai Lapid, een andere Blauw-Witprominent. „Hij is 13 jaar premier, waarom heeft hij dit dan niet eerder gedaan?”

Ook heeft Netanyahu steeds meer last van processen wegens beschuldigingen van corruptie aan zijn adres. De vorige verkiezingen van april dit jaar bleef Netanyahu’s Likudpartij de partij van Gantz nog maar nipt voor. Uiteindelijk slaagde hij er echter niet in een regering te vormen, waardoor de kiezer nu het laatste woord heeft.