Met zwier toont Von der Leyen haar assertieve Commissie

Nieuwe Europese Commissie Ursula von der Leyen wil een Commissie leiden die weerwerk kan bieden in de wereld van Trump, Poetin en Xi.

De Europese Commissie moet een ‘bewaker van de multilaterale orde’ worden. Foto Felipe Trueba/EPA
De Europese Commissie moet een ‘bewaker van de multilaterale orde’ worden. Foto Felipe Trueba/EPA

De presentatie van de nieuwe Europese Commissie door beoogd Commissie-voorzitter Ursula von der Leyen droeg de belofte van vernieuwing in zich die elke aankondiging van een nieuwe ploeg omgeeft als de harde realiteit de hoop op succes nog niet heeft bezoedeld.

Von der Leyen presenteerde met zwier een Europese Commissie die een assertiever Europa voorstaat. Europa staat de komende jaren voor een reeks opgaven: verduurzaming van samenleving en economie. Digitalisering. Vergrijzing. Migratie. Debatten over de waarden die een democratisch Europa behoort te verdedigen.

En al die ontwikkelingen moeten aangepakt worden in een tijdperk dat buiten Europa belangrijke geopolitieke spelers zonder omwegen opkomen voor hun belangen. Von der Leyen, voormalig minister van Defensie in de regering-Merkel, wil een Commissie leiden die weerwerk kan bieden in de wereld van Trump, Poetin en Xi. Ze wil, zei ze „een geopolitieke Commissie”, die zich opstelt als „bewaker van de multilaterale orde.”

Om daar greep op te krijgen legde ze de grote politieke dossiers van deze tijd in de handen van ervaren Europese bestuurders die ze bovendien een breed mandaat heeft gegeven en vergaande bevoegdheden.

Digitale ontwikkelingen

Het beste is dat te zien aan de rol die de liberale Margrethe Vestager krijgt. De Deense maakte in de vorige Commissie naam door als bewaker van de mededinging Big Tech aan te pakken. Ze blijft de toezichthouder op faire concurrentie en wordt daarnaast verantwoordelijk voor digitale ontwikkelingen. Dan gaat het om privacy, de omgang met data, en om bedrijven die steeds machtiger worden en ook steeds veelzijdiger doordat ze een breed scala van diensten aanbieden. Vestager was al niet geliefd in het Witte Huis door haar aanpak van Google & Co., haar nieuwe bevoegdheden laten zien dat Europa een duidelijke stem wil hebben in het reguleren van, veelal Amerikaanse, ondernemingen die het dagelijks leven vergaand beïnvloeden.

Von der Leyen groepeerde Commissarissen in clusters en bracht hiërarchie aan door acht vice-voorzitters te benoemen waarvan er drie zich ook nog ‘executive vice-president’ mogen noemen. Vestager is zo’n supercomissaris. De Let Valdis Dombrovskis, krijgt een brede economische portefeuille en Frans Timmermans wordt belast met het verwezenlijken van een klimaatneutraal en duurzaam Europa. Timmermans’ nieuwe taak in Brussel is niet gering. Hij moet er snel voor zorgen dat er een European Green Deal op tafel ligt.

Nieuw, en ook een teken van Europees zelfbewustzijn, is de portefeuille van de Franse voormalige minister van Defensie, Sylvie Goulard. Ze krijgt het toezicht op de interne markt en wordt daarnaast verantwoordelijk voor een nieuw directoraat Defensie-industrie en Ruimte. De EU lijkt daarmee weer een stap te zetten naar een zelfstandigere militaire rol. Von der Leyen wil dat er de komende vijf jaar wordt gewerkt aan een slagvaardige „Europese Defensie Unie”.

De assertiviteit van de nieuwe ploeg bleek ook al meteen uit opmerkingen van de Ier Phil Hogan, in de Commissie straks belast met handel. Hij noemde de Trumps handelspolitiek „roekeloos” en zei dat hij zou proberen Trump ervan te overtuigen dat zijn aanpak fout is. Hogan voorspelde dat als Trump doorgaat met handelsconflicten en protectionisme, Europa daar handelsverdragen tegenover zou stellen.

De taak van elke Commissaris is door Von der Leyen omschreven in een „mission statement”. In de opdracht voor ‘buitenlandchef’ Josep Borrel schrijft ze: „De Europese Unie moet strategischer, assertiever en eensgezinder worden in externe betrekkingen. Je moet proberen de mogelijkheden van de EU te versterken om autonoom op te treden en in de wereld haar waarden en belangen te verdedigen.”