Opinie

De stiff upper lip is nu wel uitgediend

Paul Scheffer

Er kleeft aan de Britten een prettig soort wereldvreemdheid. Het idee is nog steeds dat Winston Churchill met zijn overwinning in de oorlog de maat van alle dingen is. Die houding heeft veel opgeleverd, maar is omgeslagen in een vorm van zelfbedrog. Plotseling kunnen alle fijne rituelen die de parlementsdebatten begeleiden, het verval niet meer verhullen.

Had Theresa May nog een zekere waardigheid, haar opvolger volgt voorlopig de tactiek van de verschroeide aarde. Het doel van de Brexit lijkt alle middelen te heiligen. De opschorting van het parlement, een royement van dissidenten, het negeren van de wet tegen een No Deal – het zijn roekeloze keuzes die de tegenstellingen aanwakkeren.

Deze brokken worden gemaakt uit naam van een volk dat verdeeld is over een vertrek uit de Europese Unie. Tussen Remainers en Leavers is een kloof gegroeid die de klassieke partijen heeft ontwricht. Deze stammenstrijd verdeelt niet alleen de politiek, maar ook de samenleving, tot in de gezinnen. De twist tussen de premier en zijn broer staat voor veel meer.

Boris Johnson heeft gelijk met de vaststelling dat het parlement tot nog toe alles blokkeert zonder een uitweg te bieden. Het Lagerhuis heeft bij herhaling laten weten wat het niet wil – wat het wel wil is tot op heden een raadsel. Dat Johnson die impasse wil doorbreken kan niemand verwonderen – dat hij daarbij alle democratische gebruiken bruuskeert, is onvergeeflijk.

Nieuwe verkiezingen lijken op termijn een logische uitweg, maar de kans dat die de patstelling zullen beëindigen, is niet groot. Het probleem is dat de belangrijkste oppositiepartij, Labour van Jeremy Corbyn, geen idee heeft wat ze wil. Ook die partij probeert de verdeeldheid in eigen gelederen te sussen door het onverenigbare te verenigen. Ook hier gaat het partijbelang boven het landsbelang.

Mocht Labour zulke verkiezingen winnen, dan volgen er nieuwe onderhandelingen met Brussel over een Brexit. De schaduwminister van Buitenlandse Zaken, Emily Thornberry, zei bij de BBC dat na zo’n nieuwe deal een referendum wordt gehouden met als andere optie om in de Europese Unie te blijven. Zelf zou ze dan campagne voeren voor Remain. Anders gezegd: ze ging campagne voeren tegen de deal die ze met Brussel wilde sluiten. Het leverde hoongelach in de studio op.

We begrijpen waarom Labour in de peilingen ver achter ligt en deze week verder is weggezakt. Corbyn wordt nog minder vertrouwd dan Johnson. Waarom is zijn partij niet ingegaan op het idee van de Liberal Democrats om een overgangsregering te vormen onder leiding van een premier die wel de oppositie kan verenigen? Ook Labour is in de greep van sektarisme.

Johnson zinspeelt op verkiezingen met als inzet ‘people vs parliament’. Een verschrikkelijke slogan die de legitimiteit van de volksvertegenwoordiging zal schaden. De stammenstrijd zal verergeren – met alle risico’s van heftige botsingen op straat. De leuze ‘people vs parliament’ laat zien dat het populisme van Johnson een reëel gevaar voor de democratie in zich draagt.

Daar tegenover staan de Liberal Democrats, die al lang pleiten voor een tweede referendum. Een van de argumenten is dat de marges de eerste keer klein waren. Maar degenen die daarover klagen, hoor ik nooit over het referendum dat de Franse president François Mitterrand in 1992 hield. Hij won deze stemming over het Verdrag van Maastricht met 51 tegen 49 procent. Een uitslag die de voorstanders van verdere integratie goed uitkwam – dus wat was nu eigenlijk het probleem met die 51 procent?

Het betere argument voor zo’n referendum is dat we straks al weer vier jaar verder zijn. In die jaren zijn de Britten hardhandig op hun grenzen gestoten. Hoe een land met 67 miljoen inwoners in afzondering meer greep op zijn toekomst denkt te krijgen, was vanaf het begin onduidelijk. De droom van een ‘Global Britain’ dat op zichzelf een macht wil zijn, staat haaks op alle economische en demografische veranderingen in de wereld.

Die eigenmachtige opstelling heeft de Britten in hun geschiedenis veel opgeleverd, maar past eenvoudigweg niet meer bij de verhoudingen van deze tijd. Soms denk ik dat de overmoed steunt op de wereldtaal die op deze eilanden wordt gesproken. Iedereen voegt zich naar het Engels, zodat de Engelsen denken zich naar niemand te hoeven voegen. Die stiff upper lip is wel uitgediend. Wat ooit groots was, is nu grotesk.

Paul Scheffer is hoogleraar Europese studies.

Correctie (14 september 2019): het inwonersaantal van het Verenigd Koninkrijk is verbeterd.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.