D66 gaat nu strijden voor tijdelijk vrouwenquotum

Emancipatie Politieke partijen denken na of ze een quotum voor meer vrouwen in topfuncties willen. D66 is nu als eerste en enige coalitiepartij voor.

Minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (D66), Vera Bergkamp (D66) en Nevin Ozutok (Groenlinks).
Minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (D66), Vera Bergkamp (D66) en Nevin Ozutok (Groenlinks). Foto Bart Maat

D66 maakt een ommezwaai in zijn standpunt over vrouwenquota. De Tweede Kamerfractie zal vanaf nu pleiten voor invoering van een tijdelijk afdwingbaar quotum voor het percentage vrouwen in topfuncties, zowel voor het bedrijfsleven als de publieke sector.

Het nieuwe standpunt is van belang omdat D66 in het kabinet de minister heeft geleverd die verantwoordelijk is voor emancipatiebeleid: Ingrid van Engelshoven. Met het naar buiten brengen van dit nieuwe standpunt zet de D66-fractie druk op de eigen minister.

De Sociaal-Economische Raad brengt volgende week een advies uit over diversiteit in de top van het bedrijfsleven. Dat zal ook gaan over het al dan niet instellen van quota. Van Engelshoven zal samen met minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, ook D66) de kabinetsreactie formuleren. „Wij hopen dat het kabinet ambitie laat zien”, zegt Tweede Kamerlid Vera Bergkamp. „Daarnaast hebben wij als D66-fractie natuurlijk ook nog een eigen verantwoordelijkheid.”

Lees ook: Meer vrouwen in de top heeft geen effect op winst

De leden van D66 namen in 2017 op het partijcongres een motie aan die de partijtop opriep om zich hard te maken voor een tijdelijk vrouwenquotum. „Wij geven daar nu gehoor aan”, zegt Bergkamp. „Dat is nodig voor gelijke kansen op de arbeidsmarkt. Ik was vroeger tegen quota, maar ik zie in dat er een hamer nodig is om de apenrots plat te slaan. Ik vind het beschamend dat het anno 2019 maar niet lukt om evenwicht te krijgen tussen mannen en vrouwen aan de top. We zeggen tegen meisjes op school en jonge vrouwen die studeren: je woont in een land waar je alles kan bereiken. Maar de cijfers laten dat niet zien.”

Cultuurverandering

De coalitiepartijen waren tot nu toe alle vier tegen hard ingrijpen in het personeelsbeleid van bedrijven. D66 is de eerste coalitiepartij die ‘om’ is. Ook onder de oppositiepartijen is weinig steun voor quota: alleen PvdA en GroenLinks zijn voor. Er is dus nog geen Kamermeerderheid voor.

Toch lijkt er beweging te zitten bij partijen. Bij de VVD hebben invloedrijke VVD’ers als Neelie Kroes en Annemarie Jorritsma zich uitgesproken voor quota. Voormalig VVD-minister Edith Schippers, nu topvrouw bij chemieconcern DSM, antwoordde zondag in het tv-programma WNL op Zondag op de vraag of zij voorstander is van quota: „Ik groei ernaar toe.”

Lees ook: Na jaren stilstand iets meer vrouwen aan de top

D66 heeft twee quota voor ogen: één voor beursgenoteerde bedrijven en één voor instellingen in de publieke sector, zoals ministeries, gemeenten en onderwijsinstellingen. Voor het kabinet en het parlement wil D66 nog geen quota.

Bergkamp ziet quota niet als definitieve oplossing. „We zien het als een tijdelijk instrument. Het moet een cultuurverandering aan de top in gang zetten.” Bedrijven moeten twee benoemingstermijnen, in totaal acht jaar, de tijd krijgen om ervoor te zorgen dat hun raden van bestuur en raden van commissarissen voor minimaal 30 procent uit vrouwen bestaan, vindt de partij. Bij instellingen in de publieke sector wordt dit percentage vaak al gehaald. Daarom wil D66 de lat hier hoger leggen, op 40 procent.

De sanctie die D66 wil opleggen aan bedrijven en instellingen die het quotum niet halen, is dat nieuwe benoemingen van mannelijke bestuurders en toezichthouders nietig worden verklaard totdat het quotum wel wordt gehaald.

Voorbeeldfunctie

Sinds 2013 geldt in Nederland een wettelijk streefcijfer voor grote vennootschappen. Hun raden van bestuur en raden van commissarissen moeten voor minimaal 30 procent bestaan uit vrouwen. Halen ze dat niet, dan zijn daar geen sancties aan verbonden. „Die vrijblijvendheid maakt dat het niet opschiet”, zegt Bergkamp. Bij de 5.000 grootste bedrijven in Nederland ligt het aandeel vrouwen in topfuncties nu op 15 procent. Ook beursgenoteerde ondernemingen halen het streefcijfer niet. Het aandeel vrouwen in de raden van bestuur is 8,5 procent. Onder commissarissen is het percentage vrouwen groter: 26,8 procent.

Lees ook: ‘Meisjes durven hun ambitie niet uit te spreken’

D66 wil geen quotum voor álle bedrijven, alleen voor beursgenoteerde bedrijven. „Die hebben een voorbeeldfunctie, net als de publieke sector”, zegt Bergkamp. Maar ook voor andere bedrijven denkt D66 aan maatregelen. „Bedrijven die het streefcijfer uit 2013 niet halen, zijn wettelijk verplicht verantwoording af te leggen in hun jaarverslag. Maar de helft van de bedrijven doet dat niet. Je zou de jaarverslagen van zulke bedrijven kunnen afkeuren, of ze een boete kunnen opleggen.”