Crisis in Amsterdams college door afval

Afvalverbrander De Amsterdamse wethouder Udo Kock (D66) stapt op na een meningsverschil in het college over de verkoop van de noodlijdende afvalverbrander AEB.

De Amsterdamse afvalverbrander AEB wordt overeind gehouden met noodkredieten.
De Amsterdamse afvalverbrander AEB wordt overeind gehouden met noodkredieten. Foto Robin van Lonkhijsen/ANP

De crisis rondom afvalverbrander AEB heeft zijn eerste politieke slachtoffer geëist. De Amsterdamse wethouder en locoburgemeester Udo Kock (Financiën, D66) stapte woensdag op. Hij kon het niet eens worden met de rest van het college over de verkoop van AEB, dat volledig eigendom is van de gemeente. Kock wilde privatiseren, de andere wethouders (van GroenLinks, PvdA en SP) vonden principieel dat het bedrijf in publieke handen moest blijven.

Kock werkte de afgelopen maanden aan een reddingsplan voor AEB, dat overeind gehouden wordt met noodkredieten sinds het in juni plots vier van zes verbrandingslijnen stillegde omwille van de veiligheid. Hij zag maar één optie: alle aandelen verkopen aan een private partij – er was al een gegadigde, onbekend is wie. Alleen: de rest van het college gaf de voorkeur aan een overname door de Alkmaarse huisvuilcentrale HVC, die eigendom is van 44 gemeentes en 6 waterschappen.

Die ‘publieke richting’ vond Kock veel te duur en risicovol. Om AEB technisch en bestuurlijk weer aan de praat te krijgen, is zeker 100 miljoen euro nodig, zo schatte hij – nog los van de honderden miljoenen euro verlies die de stad zal moeten nemen bij de verkoop. „Ik kan geen verantwoordelijkheid dragen voor een besluit dat evident risicovol en onnodig kostbaar is voor Amsterdam en haar inwoners”, schrijft Kock in zijn afscheidsbrief.

Bestuurlijke puinhoop opruimen

Toch kiest de rest van het college voor samenwerken met HVC. De toetreding van Amsterdam tot de coöperatie die dit bedrijf bestuurt, zal enige maanden duren, dus er zullen opnieuw noodkredieten nodig zijn. Maar via deze regionale samenwerking houdt het stadsbestuur wel meer regie over de energietransitie, waarin AEB als mede-eigenaar van het Amsterdamse warmtenet een cruciale rol speelt. HVC zal, zo schrijft het college aan de raad, „de benodigde verandering in de cultuur bij de organisatie” kunnen bewerkstelligen – lees: de bestuurlijke puinhoop bij AEB opruimen.

Kock was wethouder sinds 2014 en saneerde met harde hand de financiën van de hoofdstad. In het huidige college stond hij te boek als rechtsbuiten: een eenzame liberaal en vrijemarktdenker in een links bestuur. Precies die ideologische tegenstelling heeft hem nu de kop gekost.

De politieke crisis rond AEB is de eerste grote test voor de ‘kneiterlinkse’ coalitie die vorig jaar aantrad. Kocks partij D66 moet nu besluiten of ze kan leven met het veel duurdere plan van de overgebleven wethouders. D66-fractievoorzitter Reinier van Dantzig wilde hier woensdag nog geen uitsluitsel over geven, maar liet wel doorschemeren dat hij niet op uit is op de val van het college. „Privatiseren of niet is voor D66 geen principezaak.”

Toch is het onzeker hoe dit politiek gaat aflopen. De overname door HVC is lang geen zekerheid: het stadsbestuur is afhankelijk van de instemming van vier banken, die gezamenlijk een schuld van 200 miljoen hebben uitstaan bij AEB. Verder leidde de crisis bij AEB tot nu toe tot ongekende taferelen, van het ‘omleiden’ van Amsterdams bedrijfsafval naar andere vuilverbranders in het land tot overtollig slib dat in het Noordzeekanaal belandde. Wat heeft AEB de komende tijd nog meer in petto?

Lees ook: Wie wil het noodlijdend AEB kopen?

De vraag is of het college standvastig blijft. Zeker als de chaos bij het bedrijf in eerste instantie blijft toenemen, bijvoorbeeld omdat meer bestuurders vertrekken. Ondenkbaar is dat zeker niet: ingewijden zeggen dat de AEB-directie voorstander is van het privatiseringsplan van Kock – en de ‘publieke richting’ niet ziet zitten.

Mocht de deal met HVC afketsen, dan zal het linkse college het bedrijf alsnog moeten privatiseren, schrijft het aan de gemeenteraad. Maar dat moeilijke besluit is aan de opvolger van Kock.