Recensie

Recensie Boeken

Opkomst en ondergang van Uber-bro Travis Kalanick

Recensie Deze dinsdag verschijnt het boek De strijd om Uber. Auteur Mike Isaac schetst daarin een onthutsend beeld van de cultuur in een groot techbedrijf.

Uber-oprichter Travis Kalanick kijkt in mei dit jaar vanaf het balkon uit op de beurs van New York, terwijl zijn bedrijf naar de beurs gaat.
Uber-oprichter Travis Kalanick kijkt in mei dit jaar vanaf het balkon uit op de beurs van New York, terwijl zijn bedrijf naar de beurs gaat. Justin Lane/EPA

Uber is een bedrijf met twee gezichten. Oprichter Travis Kalanick lukte het met z’n app de taxibranche in een paar jaar volledig overhoop te gooien. Een taxi nemen is door Uber van een frustrerende, dure en onhandige aangelegenheid veranderd in een soepele ervaring. Betalen gaat automatisch en in de Uber-taxi wachten een gratis flesje water en pepermuntjes.

Dat is één kant.

Tegelijkertijd is Uber hét voorbeeld van een start-up uit Silicon Valley waarin alles wat niet deugt aan techbedrijven samenkomt.

In zijn boek, waarvan de Nederlandse vertaling De strijd om Uber deze dinsdag is verschenen, biedt New York Times-journalist Mike Isaac een onthullend kijkje achter de schermen bij een van Amerika’s grootste techbedrijven (beurswaarde: zo’n 55 miljard euro). Hij stelt daarbij Travis Kalanick centraal, die in 2017, acht jaar nadat hij Uber heeft opgericht, na een reeks schandalen gedwongen is het bedrijf te verlaten.

Onder diens leiding heeft Uber zich, onder het motto ‘groei, of sterf’ over de wereld verspreid, en daarbij overal autoriteiten tegen zich in het harnas gejaagd. Het bedrijf staat bekend om de agressiviteit waarmee het binnen luttele weken een stad volledig overrompelt. Chauffeurs krijgen een gratis iPhone en flinke bonussen om voor Uber te gaan rijden, zonder de gebruikelijke taxivergunning. Slimme online marketing doet de rest. Zodra lokale autoriteiten en taxibedrijven doorhebben dat Uber actief is in hun regio, is de app al zo populair dat verbieden niet meer mogelijk is.

Kalanick, die zijn bedrijf in een ijzeren greep heeft, gaat over lijken om zo snel te kunnen groeien dat concurrenten kansloos zijn, beschrijft Isaac. Lokale autoriteiten en concurrerende taxi-apps intimideren en bespioneren is normaal bij Uber – speciaal daarvoor trekt het bedrijf voormalig personeel aan van de inlichtingendiensten CIA en NSA. Isaac schrijft uitgebreid over Greyball, een functie in de Uber-app waarmee een chauffeur bijvoorbeeld bij het bedrijf bekende controleurs – te identificeren via hun smartphone – kunnen ontwijken. Greyball wordt na publicaties van Isaac beëindigd.

Meer over de toekomstplannen van Uber: Hoe Uber het stadsleven wil veranderen

Bro culture

De bedrijfscultuur bij Uber is een extreem voorbeeld van wat in Silicon Valley de bro culture wordt genoemd. In die cultuur maken jonge, witte, cocaïnesnuivende machomannen de dienst uit, met Kalanick als alfaman aan het roer. De top wuift consequent signalen van de werkvloer weg over managers die vrouwelijke medewerkers seksistisch benaderen of ondergeschikten met honkbalknuppels tot harder werken aanzetten.

Het boek is voor een groot deel een knappe schets van die wereld. Verbale agressie en intimidatie kenmerkt de bro’s, vaak afkomstig van zakenbanken en in San Francisco beland op zoek naar geld en nieuwe mogelijkheden. Ze zijn gewend aan presteren en extreme werkdagen. Bij Uber krijgen werknemers pas om 20.15 uur een maaltijd, om hen te dwingen langer door te werken. In december nemen Uber-werknemers worcation op: werkvakantie op kantoor.

Intussen verbrandt de top miljoenen dollars. De enorme boetes die het bedrijf worden opgelegd omdat het de taxiwet overtreedt, ziet Uber als noodzakelijke kosten. Een bedrijfsuitje in Las Vegas – met een optreden van Beyoncé, die in Uber-aandelen wordt uitbetaald – kost de onderneming 25 miljoen dollar. Steeds als het geld op is, vindt het bedrijf een nieuwe investeerder. Ze staan in de rij om zich bij Kalanick aan te sluiten.

Coup

Uiteindelijk zijn het niet de concurrenten, teleurgestelde en onderbetaalde Uber-chauffeurs of wanhopig achter de feiten aanrennende ambtenaren die Kalanick een halt toeroepen. Het is Kalanick zelf. De aanhoudende publiciteit over zijn eigen wangedrag – een filmpje waarin hij ruzie maakt een Uber-chauffeur gaat viral – en dat van zijn personeel doet hem de das om. Een coup van de belangrijkste investeerders en een vernietigend rapport na extern onderzoek naar de bedrijfscultuur dwingen Kalanick op te stappen.

Dara Khosrowshahi wordt in 2017 de nieuwe baas. Hij brengt Uber twee jaar later naar de beurs. Sindsdien is het rustig rondom het bedrijf, dat aan z’n reputatie werkt door te proberen vooral uit het nieuws te blijven.

Kalanick, meervoudig miljardair, is inmiddels een nieuw bedrijf begonnen. Onder de naam CloudKitchens koopt hij leegstaande kantoorpanden op om daar keukens in te bouwen die afhaalmaaltijden bereiden. Investeerders zijn enthousiast over het bedrijf. En volgens geruchten is de bedrijfscultuur minstens zo hard als bij Uber.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: De historische beursgang van Uber: innovator of monopolist?

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.