Neanderkinderen renden over Normandisch strand

Menselijke evolutie Bij neanderthalers denk je niet snel aan kinderen met één enkele volwassene. Toch verbleef zo’n groep ooit op een strand.

Archeologen graven neanderthalervoetstappen op bij het strand van Le Rozel. Het team heeft een duin van 30 meter hoogte afgegraven.
Archeologen graven neanderthalervoetstappen op bij het strand van Le Rozel. Het team heeft een duin van 30 meter hoogte afgegraven. Foto Dominique Cliquet

Op een strand in Le Rozel, Normandië, zijn in het zwarte zand van een prehistorisch duingebied 80.000 jaar oude voetsporen van neanderthalers gevonden. De in totaal 257 voetsporen zijn een unieke vondst, in totaal waren er tot nu toe maar negen voetstappen van neanderthalers bekend. Onder de voetafdrukken waren opvallend veel sporen van kinderen, zo schrijven Franse archeologen deze week in PNAS.

Het zijn sporen van een bivak in dat duingebied (dat door de zeespiegelstijging nu vlak aan zee ligt). Getuige de vele steenslagresten en botten slachtten de neanderthalers er dieren en maakten ze er hun werktuigen. Ook zijn er resten van vuur.

Afdrukken in zand zijn altijd wisselend van kwaliteit, maar 88 neanderthalvoetsporen bleken secuur te kunnen worden opgemeten. De lengte daarvan varieerde tussen 11,4 cm en 28,7 cm, of in moderne Europese schoenmaten: tussen babyschoenmaatje 19 en de ferme maat 45.

Voetafdruk van een neanderthalerkind. De afdruk is 19 centimeter lang. Het kind was waarschijnlijk een jaar of 5.

Zoals te verwachten leken de voetafdrukken sterk op die van moderne mensen, Homo sapiens, maar wel valt op dat neanderthalvoeten breder zijn, vooral in het midden. In allerlei berekeningen gebaseerd op analyses van neanderthalskeletten en ook op modernmenselijke verhoudingen komen de onderzoekers op een lengte van de zandlopers van tussen ongeveer 70 en 185 centimeter.

Veel kindersporen

De voetsporen zijn – waarschijnlijk kort na elkaar – in vijf aparte gebeurtenissen bewaard gebleven, omdat het vochtige zand bedekt werd met zand dat de wind aanvoerde. Het ‘vak’ met de meeste voetsporen (104, waarvan bij 39 de lengte kon worden gemeten en bij 100 de breedte) is vervolgens nader statistisch geanalyseerd. Opvallend genoeg bleek die groep vooral te bestaan uit kinderen. Bijna 10 procent van de sporen was afkomstig van een volwassene, een derde van adolescenten en ruim de helft van kinderen (met als jongste een tweejarige). Het zou kunnen, zo schrijven de auteurs, dat de kinderen veel meer rondliepen dan de volwassenen, maar daar staat weer tegenover dat kindersporen minder diep zijn en dus minder makkelijk bewaard zullen blijven. Hoe groot de groep op het strand in werkelijkheid is geweest, is moeilijk te zeggen: minimaal vier, maximaal veertien denken de archeologen. De enige andere indruk van een neanderthalgroep is die uit het ‘massagraf’ van El Sidrón in Spanje, 50.000 jaar oud. Daar werden zeven volwassen, drie adolescenten en drie kinderen teruggevonden.