Recensie

Recensie Film

Meeslepend ‘Rojo’ toont de atmosfeer van de Vuile Oorlog

Politieke thriller Regisseur Benjamín Naishtat ziet in zijn mysterieuze, meeslepende ‘Rojo’ de misdaden van Argentiniës militaire dictatuur nog steeds als naamloze lijken in de pampas liggen.

Het verhaal van ‘Rojo’ is gebaseerd op de familiegeschiedenis van regisseur Benjamín Naishtat.
Het verhaal van ‘Rojo’ is gebaseerd op de familiegeschiedenis van regisseur Benjamín Naishtat.

Voorkennis is niet nodig, zegt de Argentijnse regisseur Benjamín Naishtat (1986) na de première van zijn film Rojo op het filmfestival van San Sebastian vorig jaar. „Ik hoop dat iedereen die enig benul heeft van het trauma van landen die onder een gewelddadige dictatuur hebben geleefd, begrijpt waarover ik het heb. En anders maakt de film dat wel duidelijk.”

Rojo – publiekshit in Toronto, daarna de grote prijswinnaar in San Sebastian – is een slimme mix van politieke thriller en gestileerde, gitzwarte film noir. Hij kruipt diep onder je huid. En dat was de bedoeling: „Ik wilde mensen meenemen naar de maanden voor de staatsgreep van de militaire junta in Argentinië, naar de atmosfeer waarin het land gereed werd gemaakt voor genocide, waarin argwaan en angst als politieke wapens werden ingezet om geweld te normaliseren. En ja, dat geeft de film ook een duidelijke link met het heden. Niet alleen in Argentinië vallen mensen als politieke zombies ten prooi aan rechts-populistische politici. Dat is nu een wereldwijd fenomeen.”

Naishtat is een van de Argentijnse filmmakers voor wie de recente geschiedenis een eindeloze bron van inspiratie is: „We moeten het verleden omwoelen, opgraven, er moet een vorm van recht worden gedaan. Ik geloof niet in waarheids- en verzoeningscommissies naar Zuid-Afrikaans model, zoals de rechtse politici in mijn land momenteel voorstellen. Waarheid, ja. Verzoening, misschien ooit. Maar nu gaat het om ‘memoria, verdad y justicia’, herinnering, waarheid en gerechtigheid. Er zijn nog te veel ‘desaparecidos’ [mensen die tijdens de ‘Vuile Oorlog’ van de Argentijnse junta van 1976 tot 1983 werden opgepakt en verdwenen]. We moeten letterlijk en figuurlijk forensisch onderzoek doen.”

Het verhaal van Rojo is gebaseerd op Naishtats familiegeschiedenis. Zijn grootmoeder was vakbondsjurist; op de avond dat zij werd opgepakt en afgevoerd, brandde het huis van de familie op onverklaarbare wijze af. Waarop zijn vader het land moest ontvluchten. „Sommige foto’s die je in de film ziet zijn van mijn familie.”

Rojo neemt die elementen en vlecht ze in een genrefilm over de respectabele advocaat Claudio die na een uit de hand gelopen vechtpartij op de hielen wordt gezeten door een perfide detective (de altijd geweldige Alfredo Castro, vaste acteur van de Chileense filmmaker Pablo Larraín). Met zooms, een vuilbruin palet en andere typische stijlkenmerken uit de jaren zeventig roept de film ook in z’n vorm dat griezelig-groezelige verleden op. Er ligt al van alles verborgen op de pampa, als een duister visioen van de toekomst.

Naishtat: „Ik heb in de film ook willen laten zien dat het niet per se alleen hardcore linkse activisten waren die in de jaren zeventig werden afgevoerd, gemarteld en vermoord. Het waren vaak heel gewone burgers met progressieve sympathieën. In die zin is het een film over hoe een gemeenschap zich kan gedragen in een bepaalde politiek-historische context. Hoe kunnen mensen een systeem steunen dat tegen hun belangen ingaat? Dat is nu niet anders. Het kapitalisme zet mensen tegen elkaar op en de middenklasse houdt de schone schijn op.”