Linkse regering in Spanje raakt steeds verder uit beeld

Het Spaanse politieke landschap versplintert, maar partijen zijn het niet gewend coalities te sluiten. Het resultaat: telkens weer nieuwe verkiezingen.

De Spaanse demissionaire premier Pedro Sánchez won eind april de verkiezingen zonder een meerderheid te halen. Het lukte de sociaal-democraat sindsdien niet een regering te vormen.
De Spaanse demissionaire premier Pedro Sánchez won eind april de verkiezingen zonder een meerderheid te halen. Het lukte de sociaal-democraat sindsdien niet een regering te vormen. Foto OSCAR DEL POZO / AFP

De radicale republikein Pablo Iglesias als kingmaker van een progressieve Spaanse regering onder leiding van sociaal-democraat Pedro Sánchez? Het bleek een illusie. De onderhandelingen tussen de leider van de anti-establishmentpartij Podemos en de sociaal-democraten van de PSOE zijn dinsdagmiddag wederom stuk gelopen.

„Het heeft allemaal al maanden veel weg van een theaterstuk”, stelt Pablo Simón, politicoloog aan de Universiteit Carlos III in Madrid: . „Er zal alleen een nieuwe regering komen als één van de partijen nog radicaal van koers verandert. Die kans is nihil.”

De grote vraag is nu niet meer óf PSOE en Podemos de komende twee weken alsnog nader tot elkaar komen, maar wie straks van de kiezer de schuld krijgt van de mislukte onderhandelingen. Als er op 23 september geen nieuwe regering is, moeten de Spanjaarden op 10 november wederom naar de stembus.

Het overgrote deel van de Spanjaarden voelt niets voor nieuwe verkiezingen. Uit een recente enquête van peiler Sigma Dos blijkt dat bijna 55 procent van de ondervraagden vindt dat PSOE en Podemos tot overeenstemming hadden moeten komen.

Alternatieve coalities, bijvoorbeeld tussen PSOE en het liberaal-rechtse Ciudadanos, werden echter op voorhand uitgesloten.

Niet gewend aan machtsdeling

„Vergeet niet dat Spanje heeft nog nooit een coalitieregering heeft gehad”, legt Simón uit. „Het politieke landschap is de afgelopen vijf jaar niet alleen versplinterd, maar ook gepolariseerd. Er is nu een blok op links én een blok op rechts. En geen van die blokken heeft een meerderheid. Daarvoor zijn ze ook nog eens afhankelijk van Baskische of Catalaanse nationalisten. Een vrijwel onmogelijke puzzel.”

Na de laatste verkiezingen, van 28 april, was het duidelijk dat coalitievorming tussen PSOE en Podemos onvermijdelijk was. In de praktijk voelden de sociaal-democraten er echter weinig voor de macht te delen met een radicale partner die zich tot voor kort nog als tegenstander profileerde.

„Binnen de PSOE bestaat de angst dat zo’n coalitie binnen een jaar zal knappen”, stelt Simón. „De PSOE wil het liefst alleen regeren, met gedoogsteun van anderen. Ze wijzen daarbij naar Portugal waar de sociaal-democraten met hulp van een links blok en de communisten regeren.”

De sociaal-democraat Sánchez kwam in juni 2018 na een motie van wantrouwen tegen de toenmalige rechtse premier Mariano Rajoy aan de macht. Maar zijn wankele regering viel nog geen jaar later toen Catalaanse separatisten hun gedoogsteun introkken. Simón: „Na de onderhandelingen met Podemos blijft er voor PSOE nog een plan-B over: nieuwe verkiezingen. Ze hopen dan net als in april van dit jaar weer meer zetels te krijgen. En de laatste peilingen wijzen uit dat dit ook inderdaad het geval zal zijn.”

Podemos ziet achterstand groeien

Podemos kon de voorbije maanden niets anders doen dan het onderhandelingsspel met de PSOE meespelen. Ze stelden zich naar buiten toe op als een bereidwillige coalitie-partner die samen met de sociaal-democraten tegen rechts zou strijden. Al was het maar omdat de partij van Iglesias bij de laatste verkiezingen het gat met de partij van Sánchez veel groter zag worden. De rijen moesten vooral intern gesloten blijven.

„Podemos komt voort uit een protestbeweging tegen de gevestigde orde. De voorbije jaren is er veel veranderd in Spanje. Ook voor Podemos. Nu is het tijd om in een regering verantwoordelijkheid te nemen”, stelt de 23-jarige Eduardo Pérez, die namens Podemos in de provincie Cuenca partijwoordvoerder is. „Het liefste zouden wij natuurlijk net zoals de PSOE alléén willen regeren, maar dat is niet realistisch.”

Na de mislukte onderhandelingen van afgelopen zomer, die voor Sánchez tot een mislukte vertrouwensstemming leidden, werden de gesprekken tussen PSOE en Podemos vorige week weer hervat. Daarbij kon een deel van de onderhandelingen worden overgeslagen. Beide partijen waren het twee maanden geleden al bijna eens over een coalitie waarbij Irene Montero, de nummer twee van Podemos en levenspartner van Iglesias, vicepremier zou worden. De verdere invulling van de ministersposten liep toen echter stuk.

Volgens Podemos was de PSOE niet bereid om de regeringsverantwoordelijkheid serieus te delen. En volgens PSOE eiste Podemos veel te veel macht. Aan die impasse kwam deze week geen einde. Alleen een wonder kan nog voorkomen dat Spanje voor de vierde keer in vier jaar naar de stembus zal gaan.