Interventionist Bolton legt het af tegen Trumps isolationisme

Regering-Trump Na maanden van onenigheid op dossiers als Iran, Afghanistan en Noord-Korea ontsloeg Trump dinsdag zijn nationaal veiligheidsadviseur John Bolton.

Nationaal veiligheidsadviseur John Bolton kijkt toe, terwijl president Trump in het Oval Office buitenlandse gasten ontvangt.
Nationaal veiligheidsadviseur John Bolton kijkt toe, terwijl president Trump in het Oval Office buitenlandse gasten ontvangt. Foto Evan Vucci/AP

Wie de laatste dagen even had gedacht dat John Bolton aan de kant stond van Donald Trump inzake het dossier-Afghanistan, werd dinsdagmiddag door de president uit de droom geholpen. Trump twitterde dat hij zijn nationaal veiligheidsadviseur heeft ontslagen. „Ik was het met veel ideeën van hem niet eens, net zo min als anderen in de regering”, schreef Trump over Bolton. De president belooft dat hij volgende week een nieuwe veiligheidsadviseur zal benoemen; dat wordt dan zijn vierde.

Het ontslag van Bolton – die even later dinsdag in reactie twitterde dat hij zelf maandagavond zijn ontslag had aangeboden, maar dat Trump toen had gezegd: ‘We hebben het er morgen wel over’ – komt na een hectisch weekendje internationaal veiligheidsbeleid. Zaterdag maakte Trump bekend dat hij een geheime ontmoeting met de top van de Taliban én de Afghaanse president, zondag op Camp David, had afgeblazen. Later zei hij nog dat de Amerikaanse onderhandelingen met de Taliban „dood” zijn.

In enkele Amerikaanse media werd dit geduid als een nederlaag van minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, onder wiens coördinatie maandenlang met de Taliban is onderhandeld. The New York Times schreef maandag dat „Bolton binnenskamers de luidste stem was tegen de overeenkomst, terwijl Pompeo’s bondgenoten de nationaal veiligheidsadviseur meer en meer probeerden te isoleren”. Dinsdag stond een glunderende Pompeo op het Witte Huis de pers te woord. „Ik ben nooit verrast”, zei hij op vragen naar het ontslag van Bolton.

Raketten

Feit is dat Trump de afgelopen maanden enkele keren publiekelijk uitlatingen van Bolton heeft weersproken. „Ik ben niet uit op de val van de Iraanse regering”, zei Trump vorige maand na de G7-top – een verlangen dat Bolton al jaren uitspreekt. En toen Bolton de herhaalde lancering van testraketten door Noord-Korea deze zomer kritiseerde als een schending van de afspraken met de VS, lieten zowel president Trump als waarnemend minister van Defensie Mark Esper weten dat de lanceringen niet zo ernstig moesten worden opgevat.

De interventionist Bolton, die tijdens de crisis in Venezuela in januari de pers te woord stond met een blocnote waarop ‘5.000 manschappen naar Colombia’ stond, heeft het uiteindelijk moeten afleggen tegen de isolationistische instincten van Trump.

Lees ook dit artikel over de internationale reacties op Boltons benoeming, voorjaar 2018

Bolton had zijn lot kunnen zien aankomen toen The Washington Post tien dagen geleden schreef dat de nationaal veiligheidsadviseur naar de zijlijn was gedirigeerd op het Afghanistan-dossier. Hij was niet uitgenodigd bij een belangrijke vergadering van adviseurs in augustus. En de Amerikaanse speciaal gezant voor Afghanistan, Zalmay Khalilzad, weigerde Bolton een kopie te geven van het ontwerp-akkoord met de Taliban: hij mocht het alleen inzien in aanwezigheid van president Trump.

Dat alles noteerde de Post. En hoe reageerde president Trump? Niet. Terwijl hij voor en na dit nieuwsverhaal herhaaldelijk onthullingen van de krant afserveerde, zweeg hij na de primeur over het uitrangeren van Bolton.

Onnavolgbaar

Als met het vertrek van Bolton een richtingenstrijd is beslecht – wat allerminst met zekerheid valt te zeggen door de onnavolgbare lijn die Trump in de internationale diplomatie volgt – dan zou dat betekenen dat de besprekingen van de VS met de Taliban misschien niet zo dood zijn als de president maandag zei. Minister Pompeo zei zondag nog met nadruk dat de besprekingen met de Taliban „voorlopig” zijn gestaakt.

Intussen kwam het Witte Huis dinsdag, kort na de ontslagtweet van Trump, met een presidentieel decreet dat sancties instelt tegen veronderstelde terreurverdachten in onder meer Syrië, West-Afrika en Pakistan. In een begeleidend communiqué werd gesteld dat hierdoor „onze mogelijkheden om krachtige sancties te richten op terroristen en hun helpers, zijn vergroot”. Het leek óók een boodschap om de haviken in de Republikeinse Partij gerust te stellen na Boltons vertrek.