Imams: ‘Zo onderwijs je de islam niet’

Interpretaties De onverdraagzame lessen van salafisten zijn ook binnen de islamitische gemeenschap omstreden.

Said Bouharrou van de Raad van Marokkaanse Moskeeën in Nederland (RMMN) waarschuwt voor salafistisch onderwijs.
Said Bouharrou van de Raad van Marokkaanse Moskeeën in Nederland (RMMN) waarschuwt voor salafistisch onderwijs. Foto Bert Beelen

Als imam Elhoussaine Essabir hoort dat salafisten op meerdere plekken in Nederland jongeren oproepen om hier te vertrekken, wordt het hem teveel. Zwijgend blijft hij staren naar de vloer van het leslokaal in de Alkmaarse moskee.

Hij dacht aan zijn kinderen, verklaart de imam later waarom hij geëmotioneerd raakte. Hoe moeten die opgroeien in een samenleving waar aan de ene kant politici roepen dat de islam hier niet past, en aan de andere kant radicale salafisten precies hetzelfde uitdragen: wij horen hier niet.

„Waar moeten wij dan heen?”, zegt Essabir. „Naar Saoedi-Arabië, waar ze mensen in stukken zagen in een ambassade?” Nee, zegt de imam. „In Nederland zijn onze rechten beter gewaarborgd dan in islamitische landen.”

Niet alleen de politiek en de inlichtingendienst maken zich zorgen over het salafistische onderwijs. In de islamitische gemeenschap zijn de lessen minstens zo controversieel. De spanningen binnen gezinnen, scholen en moskeeën die dat veroorzaakt, komen niet vaak naar buiten. De vuile was gooi je niet op straat, zo is de opvatting, zeker niet in een land waar de islam toch al onder vuur ligt. Bovendien is er angst onder geestelijken voor intimidatie door salafisten, zegt Saïd Bouharrou van de Raad van Marokkaanse Moskeeën in Nederland (RMMN), waar 70 islamitische organisaties bij zijn aangesloten. „Als iemand kritiek heeft op de salafistische ideologie, wordt er een hele campagne tegen zo iemand opgetuigd. Dan krijgen ze bedreigingen, worden ze als afvallige bestempeld of worden moskeebesturen onder druk gezet om hen uit de moskee te weren.” 

Lees ook: Salafistische scholen leren kinderen zich af te keren van Nederland

Een sjeik, een imam en een docent willen desondanks vertellen hoe zij tegen de salafistische lesmethoden aankijken. „Om te laten zien dat dit niet dé islam is”, zegt Elhoussaine Essabir (44), imam van de Bilalmoskee in Alkmaar. Hij is opgeleid in Marokko en rondde dit jaar een extra studietraject af aan de Vrije Universiteit.

Said el Mokadmi is een voorname sjeik voor veel Marokkaans-Nederlandse moslims. Hij heeft een theologisch instituut in Lochem en preekt in moskeeën door heel Nederland. Als hij de lesvoorbeelden ziet die NRC en Nieuwsuur verzamelden, schrikt hij. „Dit kan niet. Het is niet islamitisch, niet pedagogisch – het is onverantwoord”, zegt hij over de boekjes waarin jonge kinderen vijandsbeelden over ongelovigen en anderen krijgen aangeleerd.

Begrippen als ‘afgoddienaren’ en ‘ongelovigen’ komen voor in de heilige teksten, erkent El Mokadmi, maar worden volgens hem verkeerd uitgelegd door salafisten. „Dit hoor je niet op die manier te doceren, en al helemaal niet aan kinderen. Als je het op deze manier uitlegt ga je kinderen isoleren, uit de maatschappij halen.”

„Op het moment dat mijn kind dit soort lessen zou krijgen, haal ik hem meteen van school”, zegt Mohammed Hessani over de lijfstraffen waarover de kinderen leren. Hij geeft als vrijwilliger koranles aan kinderen in de Al-Mosliminmoskee in Nijmegen. „Ik begrijp niet dat je dit meegeeft aan een kind hier in Nederland. We hebben hier een Nederlands rechtssysteem dat oordeelt en straffen geeft.”

Hoe pakken de religieus onderwijzers het dan zélf aan?

„Heel simpel”, zegt El Mokadmi. „Allah heeft gezegd: jullie jullie geloof, ik mijn geloof. En we respecteren elkaar”. Vrienden zijn met ongelovigen, op elkaars verjaardag komen: El Mokadmi ziet er geen enkel probleem in. „Ik begrijp niet waarom deze mensen het altijd maar hebben over straffen, straffen, straffen. In de heilige teksten zijn de straffen minimaal, de rest is vreugde. Waarom praten ze dáár niet over? Praat met de kinderen over beloningen, over goedheid. Er is genóeg te vertellen!”

Dit kan niet. Het is niet islamitisch, niet pedagogisch – het is onverantwoord

Said el Mokadmi, imam

Je moet de focus leggen op jezelf in plaats van de ander, zegt Hessani. „Hoe ben ík een voorbeeldige moslim, hoe kan ik iets betekenen voor de maatschappij? Daar moet het onderwijs over gaan. Niet over hoe slecht andere mensen zijn en dat je daar niet mee mag omgaan.” 

„Kindermishandeling”, noemt imam Essabir het zelfs. Hij strooit met koranteksten die volgens hem aangeven hoe barmhartig de profeet omging met andersdenkenden. Die boodschap probeert hij in Alkmaar uit te dragen. „Er komen hier bijvoorbeeld ook sjiieten om te bidden. Dat gaat prima. Ik probeer te zoeken naar gemeenschappelijke waarden, niet naar verschillen”.

Maar hij ziet ook dat jongeren gevoelig zijn voor de salafistische uitleg. „Daar zijn we ook zelf schuldig aan”, vindt de imam. „We zijn hier als gastarbeiders gekomen. Onze kinderen gingen op zoek naar hun geloof. Bij wie konden ze terecht? Hun ouders hebben niet zoveel kennis. De imam in de moskee praat alleen Arabisch, die kunnen ze niet eens verstaan. Daar heeft Saoedi-Arabië heel goed op ingespeeld door boeken met hun ideologie te vertalen en hier gratis op de markt te brengen. Als een jongere nu iets zoekt over zijn geloof, zijn bijna alle Nederlandstalige boeken van de salafistische stroming.”

Lees ook: In de koranschool leren kinderen dat Nederland niet hun land is

In die boeken ligt de nadruk op het als ongelovig bestempelen van alles en iedereen die afwijkt van de leer. Salafisten weigeren heilige teksten te interpreteren. „Ze kijken niet naar hoe rechtsscholen die teksten uitleggen in een nieuwe context. Ze maken hun eigen islam”, zegt Said el Mokadmi. „Met als kers op de taart dat je moet emigreren. Dan weet je toch waar dat toe leidt? Alleen maar naar ellende: radicalisering en het afreizen van mensen naar Syrië.”

El Mokadmi heeft één advies voor salafisten die jongeren leren dat zij hier weg moeten. „Als ze dat echt vinden, moeten ze zelf gaan. Dan zijn wij van hun af.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: In de Koranschool leren kinderen dat Nederland niet hun land is

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.