Opinie

Het stikstofprobleem is niet meer weg te cijferen, kiezen moet

grenzen aan de groei

Commentaar

D66 wil door een halvering van de veestapel milieuruimte maken om huizen en wegen te kunnen blijven bouwen. 18.000 bouwprojecten zijn onzeker geworden door de ‘stikstofuitspraak’ van de Raad van State. ABNAmro schat de waarde van die projecten op 14 miljard euro.

Als er iets tijdens het reces duidelijk is geworden dan is het wel dat het beëindigen van het Programma Aanpak Stikstof door de Raad van State kolossale gevolgen heeft. De politiek probeert er zich nu rekenschap van te geven. Het kabinet zette haastig een commissie, onder leiding van VVD-coryfee Johan Remkes aan het werk, die nog deze maand met een advies moet komen voor de korte termijn, en volgend jaar met meer structurele oplossingen.

Kabinet en bedrijfsleven zullen definitief afscheid moeten nemen van het idee wéér een voorschot op de toekomst te kunnen nemen. Ofwel nu alvast groeien en straks met terugwerkende kracht de natuur beschermen. De Raad van State oordeelde, met de maatstaf van het EU-Hof in Luxemburg in de hand, dat zoiets alleen kan als er ‘geen wetenschappelijke twijfel’ is dat die milieuwinst er ook daadwerkelijk zal zijn. En aangezien wetenschappelijke twijfel moeilijk te verbieden is, ontviel de basis aan vrijwel het hele systeem voor het bouwen bij Natura 2000 gebieden.

Inmiddels is het kwartje politiek ook gevallen – harde grenzen aan de groei, ze bestaan, écht. De hoogste bestuursrechter heeft ze aangeduid. En daar moet iedereen het mee doen. Op de ‘list’ van minister Cora van Nieuwenhuizen (Verkeer, VVD) zit niemand te wachten. Uitzonderingen kunnen al: als er geen alternatief is, compensatie mogelijk is en de bouw een dringend algemeen belang dient. Maar de tijd van de toekomst verhypothekeren en speculeren op milieuwinst is voorbij. D66 voert de spanning in de coalitie op door de veestapel te willen saneren, waar ChristenUnie en CDA niet blij mee zijn. Terwijl daar toch 42% van de stikstofproductie uit voortkomt; 9% uit het wegverkeer, 6% van de bouw en 2% uit de industrie. 35% waait of spoelt binnen uit het buitenland.

Ook projectontwikkelaars hebben in de gaten dat de ‘stikstofruimte’ voor een plan gegarandeerd moet zijn vóórdat de eerste paal wordt geslagen. Dus wordt het zaak ándere stikstofproducenten uit te kopen, voordat er kan worden gebouwd. Die nieuwe realiteit is wennen, ook voor VNO-NCW, dat zich nu cynisch beklaagt over de versnippering van beschermde natuurgebieden waardoor Nederland ‘op slot’ raakt. Natuurgebieden als bedreiging van de welvaart in een land, dat nu opeens wel erg klein lijkt.

Toch is dit onafwendbaar. Nederland is met z’n enorme mestprobleem kampioen stikstofvervuilen in Europa. De biodiversiteit holt achteruit. Dat vooral naar de agrarische sector wordt gekeken, zoals D66 doet, is niet onredelijk.

Overheden moeten dus echt gaan kiezen tussen auto’s of woningen of vee. Om dat politiek haalbaar te maken zal wel niet meteen lukken. Tot het zover is blijft het bij noodmaatregelen om de directe stikstof–emissie te verminderen. Lagere snelheden op de weg, meer filters op stallen, versneld gasloos maken van woningen, verplicht elektrisch vervoer in de binnensteden, zowel OV als particulier, schonere brandstoffen, autoloze woongebouwen. Daarmee valt enige tijd te kopen. Maar échte keuzes moeten er ook gemaakt worden. En dan kan inderdaad de omvang van de veestapel en van het wagenpark niet buiten beschouwing blijven. Maak de borst maar nat.