Menzis: nog hogere medicijnprijzen drijven ziekenhuizen in het nauw

Prognose van ziektekostenverzekeraar Menzis waarschuwt: 2020 wordt een extra duur medicijnjaar. Maar ziekenhuizen mogen nauwelijks meer uitgeven.

Door de vergrijzing hebben steeds meer patiënten dure medicijnen nodig en stijgen de prijzen.

Door de vergrijzing hebben steeds meer patiënten dure medicijnen nodig en stijgen de prijzen.

Foto Alberto Pomares

De uitgaven aan dure geneesmiddelen stijgen volgend jaar sterk, waarschuwt Menzis woensdag. De zorgverzekeraar vreest voor de impact op de financiën van ziekenhuizen. Die mogen vanwege de Hoofdlijnenakkoorden volgend jaar gezamenlijk maximaal 0,6 procent meer uitgeven dan dit jaar. Menzis schat in dat dure geneesmiddelen meer dan eenderde van die groeiruimte opslokken.

Vergeleken met vorig jaar verloopt bij minder middelen het patent en worden dure medicijnen voor meer verschillende ziektes voorgeschreven. De zorgverzekeraar verwacht zelf volgend jaar aan dure medicijnen ongeveer 27 miljoen extra te betalen – en heeft ongeveer eentiende van de zorgverzekeringsmarkt in handen. De inschatting van Menzis over dit jaar was nog 19 miljoen euro extra.

Lees ook: Ziekenhuis in de knel door omzetplafond

Dure medicijnen worden vooral bij ziekenhuisbehandelingen ingezet. De uitgaven aan dure geneesmiddelen die binnen ziekenhuizen worden gebruikt, stegen in 2017 met 9 procent naar 2,1 miljard euro, zo bleek afgelopen winter uit cijfers van de Nederlandse Zorgautoriteit. De uitgaven voor geneesmiddelen die verkrijgbaar zijn bij de apotheek – vaak goedkope medicijnen zonder patent – zijn stabieler rond de 4,6 miljard euro.

Andere grote zorgverzekeraars onderschrijven desgevraagd de waarschuwing van Menzis en verwachten ook een stijging. VGZ becijfert de kostengroei relatief lager, maar CZ noemt de voorspelling juist nog een „voorzichtige inschatting”. „Wij verwachten ook dat de groeiruimte van ziekenhuizen voor een groot gedeelte, misschien in z’n geheel wordt opgeslokt door dure medicijnen”, zegt Mark van Kralingen, manager zorginkoop farmacie bij CZ.

De zorgverzekeraars wijzen erop dat er dit en volgend jaar bij geen zogenoemde ‘blockbusters’ de patenten verlopen. Afgelopen oktober voor het laatst: toen verviel het patent op het populaire reumamiddel Humira (stofnaam: Adalimumab) en verlaagde de producent de prijs van het medicijn in één klap met 80 procent: van zeshonderd euro per injectie naar honderd.

Verwachte stijging

Een andere reden voor de verwachte stijging van uitgaven aan dure geneesmiddelen is de vergrijzing: steeds meer patiënten hebben dure medicijnen nodig. Verder wordt de populariteit van immunotherapie door zorgverzekeraars genoemd. Bij die techniek versterken medicijnen de werking van het afweersysteem zodat het kankercellen gaat herkennen en vernietigen. Deze methode wordt voor steeds meer verschillende vormen van kanker goedgekeurd door toezichthouders. De kosten verschillen per middel en kankersoort, maar kunnen oplopen tot een ton per patiënt per jaar.

Een andere oorzaak is de opkomst van andere dure therapieën zoals gentherapie, waarbij genen worden vervangen of toegevoegd aan cellen.

De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NvZ) wijst erop dat ziekenhuizen veel ondernemen om medicijnkosten te beteugelen, bijvoorbeeld door te onderzoeken welke patiënten ook geholpen zijn met lagere doseringen. „En inmiddels werken in een pilot vijftig ziekenhuizen stevig samen bij de inkoop van geneesmiddelen”, zegt woordvoerder Wouter van der Horst, „maar farmaceuten, die wereldwijd opereren, vormen een enorm machtsblok”.

Ziekenhuizen kunnen in de problemen komen als dure medicijnen te veel budget opslokken. Vorige zomer sloten het ministerie van Volksgezondheid en brancheorganisaties namens onder meer zorgverzekeraars en ziekenhuizen vier akkoorden om de oplopende zorgkosten te beheersen. Ziekenhuizen moeten ondanks de vergrijzing hun jaarlijkse groei aan uitgaven stapsgewijs afbouwen tot geen groei in 2022. In plaats daarvan zou ziekenhuiszorg vaker dichter bij huis moeten worden aangeboden, met een belangrijke rol voor de huisarts en wijkverpleging. Deze akkoorden gelden als een overwinning voor het huidige kabinet, aangezien gezondheidszorg de grootste post op de overheidsbegroting is.

Boven het Hoofdlijnenakkoord dat over ziekenhuizen gaat, hangt al een andere, potentieel veel grotere donkere wolk dan dure medicijnen. Vakbond FNV probeert met tientallen stakingen hogere lonen voor ziekenhuispersoneel af te dwingen, nadat cao-onderhandelingen stukliepen. In de Hoofdlijnenakkoorden is wel extra ruimte afgesproken voor de indexaties van lonen, maar volgens de NvZ niet voor de loonsverhoging die de bonden eisen. Ad Melkert, de voorzitter van de Vereniging van Ziekenhuizen, vroeg eind augustus het ministerie tevergeefs om tweehonderd miljoen voor de loonsverhogingen.

Meer loon

Binnen de medisch-specialistische zorg gingen in 2017 – het laatste meetjaar – 8,8 procent van de totale uitgaven op aan dure geneesmiddelen. Maar meer dan de helft van de ziekenhuiskosten gaat naar het personeel.

Bij het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk gaat bijvoorbeeld 60 procent op aan personeel. Jaap van den Heuvel, bestuursvoorzitter van het ziekenhuis en bijzonder hoogleraar healthcare management aan de Universiteit van Amsterdam, zegt dat het personeel terecht om meer loon vraagt. „Verpleegkundigen zijn de afgelopen jaren over hun grenzen gegaan om aan de almaar stijgende zorgvraag te kunnen voldoen. We kunnen niet zeggen: het gaat beter met Nederland, maar de verpleging bekijkt het maar. Het is gewoon echt zwaar werk.”

Van den Heuvel heeft zelf ook twijfels bij de Hoofdlijnenakkoorden. „Hoeveel zorg gaat kosten is niet aan de tekentafel te bepalen, zoals we ook niet kunnen bepalen hoe vaak het gaat regenen. Het is onze ambitie niet om te groeien, maar we zien gewoon de zorgvraag stijgen.”