Drie hittegolven en amper regen maken van Franse wei een prairie

Droogte in Midden-Frankrijk Na een uitzonderlijke hete zomer is een meer bijna drooggevallen en heeft het vee niets te grazen.

Het Étang des Landes aan de rand van het plaatsje Lussat ligt grotendeels droog. „Niemand van de oudere bewoners heeft dit ooit meegemaakt.”
Het Étang des Landes aan de rand van het plaatsje Lussat ligt grotendeels droog. „Niemand van de oudere bewoners heeft dit ooit meegemaakt.” Foto Georges Gobet/AFP

Waar eens een meer was, resteert een treurig plasje. Een handvol eenden klit samen op een paar vierkante meter water van nog geen 20 centimeter diep en daaromheen, zover je kijken kunt, kraakt de aarde in gortdroge, grillige vormpjes. Na maanden zonder regen en drie verschroeiende hittegolven verder is het Étang des Landes, aan de rand van het plaatsje Lussat in het Franse departement Creuse, de facto weggevaagd, zegt beheerder en bioloog Sébastien Bur. Van de oorspronkelijke 160 hectare wateroppervlak is nog maar een fractie over.

Het meer, het grootste van de normaal zo groene Limousin, is de laatste weken een symbool geworden voor de ook voor Franse begrippen uitzonderlijk hete en droge zomer. „Het is een schokkend beeld dat je niet kent van dit deel van het land”, zegt Bur. „Niemand van de oudere bewoners heeft dit ooit meegemaakt.”

Nog altijd gelden voor 87 van de 95 departementen van (het Europese deel van) Frankrijk waterrestricties. De problemen hier zijn het grootst in het midden van het land. De departementen Creuse, Haute-Vienne (rond Limoges) en Indre hebben te maken met een in dit deel van het land zelden vertoonde watercrisis. In sommige kleine dorpjes in de aangrenzende Corrèze zijn de afgelopen weken al tankwagens ingezet om huishoudens van water te voorzien. De burgemeester van Creuse-hoofdstad Guéret (14.000 inwoners) zegt dat hij nog maar voor een paar weken water heeft. En serieuze regen is nog altijd niet voorspeld.

Dorre, gele prairie

Dat heeft grote consequenties, ook voor de landbouw. Met twee immense, ronde hooibalen voorop en achteraan zijn pruttelende tractor rijdt Manuel Nicolaon (45) voor de zoveelste keer deze zomer naar zijn koeien. Het weiland waarin de beesten staan, niet ver van het droogstaande meer, is een dorre gele prairie geworden waar niets meer te grazen valt. Al sinds eind juli teert Nicolaon in op zijn voorraad hooi en stro voor de winter, zegt hij. Voor het eerst verwacht hij dit jaar elders voedsel voor zijn honderd Charolaise-vleeskoeien te moeten bijkopen.

„Alles ligt overhoop”, zegt hij nadat hij het hooi in de metalen voederbakken heeft gestort. Koeien dribbelen erop af. „De afgelopen jaren waren er collega’s die in het vroege voorjaar al het einde van hun voorraden bereikten, dit jaar zal dat veel eerder zijn.” Nu al rijden vrachtwagens met hooi uit minder getroffen gebieden in Frankrijk, en zelfs uit Duitsland, af en aan. Sommige boeren hebben een deel van hun veestapel voortijdig verkocht, vertelt Nicolaon. „Als je geen geld hebt om voedsel te kopen, dan heb je niet veel keus. Maar dramatisch is het wel. De marges worden steeds kleiner, zo’n klimaatcrisis kun je er niet bij hebben.”

Want voor hem en andere boeren hier bestaat er weinig twijfel. „Het klimaat verandert en we zitten er middenin.” Bij een landbouwagentschap in de buurt was onlangs een klimatoloog te gast, vertelt hij. „Die zei dat we nu hier het klimaat van Montauban twintig jaar geleden hebben. Dat geloof ik wel.” Montauban ligt hemelsbreed 250 kilometer zuidelijker, bij Toulouse.

Om de boeren tegemoet te komen zullen Europese subsidies dit jaar iets eerder overgemaakt worden. En de Franse regering wil voor akkerbouwers de constructie van een zestigtal nieuwe waterreservoirs toestaan om in de winter water op te vangen. „We kunnen niet zes maanden lang toekijken hoe de regen valt en dan de zes andere maanden van het jaar op zoek gaan naar water”, zei minister van Landbouw Didier Guillaume vorige week. Nicolaon heeft daar niet veel aan. Zijn koeien drinken van het leidingnet. „Al voel ik me daar ook wel wat bezwaard over”, zegt hij.

Volgens landbouwbond FNSEA wordt in Frankrijk slechts 2,7 procent van het overtollige water in de winter opgeslagen, tegenover 25 procent in Duitsland.

Het is waar: in de winter domineren overstromingen in vooral Zuid-Frankrijk het nieuws, in de zomer gaat het de laatste jaren steevast over droogte. Maar natuurbeschermingsorganisaties zien niets in het „onverantwoordelijke” plan dat meer irrigatie mogelijk maakt. „Er zijn al honderdduizenden waterreservoirs in Frankrijk”, zegt Florence Denier-Pasquier van France Nature Environnement. „Als je kiest voor irrigatie, dan kies je ook voor droogte en vererger je de structurele onbalans.”

‘De natuur lijdt’

Het meer dat de laatste weken alle Franse media haalde is eind 17de eeuw aangelegd en geldt vanwege de grote biodiversiteit aan de oevers sinds 2004 als nationaal natuurgebied. Hier geen irrigatie. Vogels hebben voorrang. Hoewel om het jaar, en ook afgelopen najaar, al het water uit het meer gaat om het teveel aan vissen te verwijderen, loopt het niveau daarna normaal weer snel op. Maar toen in de wintermaanden nauwelijks regen viel en in februari de temperatuur de 25 graden raakte, was het bekeken, zegt beheerder Sébastien Bur.

Lees ook: ‘Het hele arctische gebied warmt twee keer zo snel op’

„Normaal zou het water in februari op 1 meter 90 moeten staan, nu was het nog niet de helft. Het meer is groot en niet heel diep, dat beetje is snel verdampt.” De natuur lijdt, zegt hij. wijzend op bomen die al de hele zomer herfst uitstralen. Hij heeft veel Franse media bij zijn meer gehad. „Als wetenschapper ben ik er al lang van overtuigd dat het klimaat verandert. Ik hoop dat dit dramatische beeld een illustratie is die tot actie leidt.”