‘CIA-informant’ in het Kremlin zou nu in VS wonen

CIA-informant Oleg Smolenkov zou jarenlang de belangrijkste mol van de CIA in Russische machtskringen zijn geweest, tot hij in 2017 halsoverkop naar Washington werd gehaald.

De spion zou gewerkt hebben op de Russische ambassade in Washington en al tientallen jaren informant zijn van de CIA.
De spion zou gewerkt hebben op de Russische ambassade in Washington en al tientallen jaren informant zijn van de CIA. Foto Jim lo Scalzo/EPA

Ja, een Rus die door Amerikaanse media genoemd wordt als voormalig CIA-informant werkte inderdaad voor het Kremlin. Of hij ook spioneerde voor de Amerikanen? „Dit kan ik niet bevestigen omdat ik niet weet of hij een agent was of niet”, aldus Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov dinsdag tegen verslaggevers.

Moskou moest wel reageren op de onthulling, maandag, van CNN dat de VS in 2017 een Russische informant ijlings weghaalde uit Moskou, omdat zijn dekmantel dreigde af te glijden. Het Kremlin doet hem af als een onbelangrijk persoon die geen toegang had tot president Poetin. Maar volgens The New York Times werkte deze Russische ambtenaar tientallen jaren voor Washington, en werd hij uiteindelijk de belangrijkste mol van de VS in Rusland. Bovendien zou hij een grote rol hebben gespeeld in het onderzoek naar de Russische inmenging in de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016.

De Russische krant Kommersant schrijft dat het gaat het om Oleg Smolenkov, een voormalige werknemer van de Russische ambassade in de VS die later terugkeerde naar Rusland en in het Kremlin werkte. Begin zomer 2017 verdween hij van de radar, nadat hij met zijn vrouw en drie kinderen vanuit Moskou voor vakantie was vertrokken naar Montenegro. De Russische justitie zou onderzoek hebben gedaan naar de vraag of hij vermoord was, maar kwam tot de conclusie dat hij levend en wel in het buitenland woonde.

Luxe villa

Nu blijkt de veronderstelde spion te wonen in de buurt van Washington D.C. Op een vastgoedpagina van The Washington Post staat Smolenkov onder zijn eigen naam samen met zijn vrouw als kopers vermeld bij een luxe villa ter waarde van 925.000 dollar in Stafford, Virginia. Ook wordt het echtpaar genoemd in een belastingdossier van Stafford County van begin dit jaar. Een opmerkelijke vorm van openheid, gezien de houding van de Russische overheid jegens informanten als Sergej Skripal, die in 2018 met zijn dochter vermoedelijk door Russische FSB-agenten werd vergiftigd in Engeland.

Een journalist van de Amerikaanse zender NBC belde dinsdag aan bij het huis van Smolenkov. Binnen vijf minuten kwamen twee mannen met een SUV aanrijden en vroegen wat de verslaggever daar te zoeken had, een mogelijke aanwijzing dat hij beveiliging heeft of bescherming krijgt in de VS.

Lees ook: Russische ambassade in Den Haag is een zenuwcentrum voor spionage

Hoe dichtbij Poetin stond deze Smolenkov? Op de website van het Kremlin staat hij in 2010 vermeld als een ‘staatsadviseur van de Russische Federatie derde klasse’, een relatief lage rang. Volgens woordvoerder Peskov had Smolenkov geen directe toegang tot president Poetin en werd hij in 2016-2017 ontslagen. Berichtgeving dat hij een hooggeplaatste informant was, deed Peskov af als ‘pulp fiction’. De reden voor het ontslag van Smolenkov gaf de Kremlin-woordvoerder niet.

Maar volgens Russische media zou Smolenkov nauwe banden hebben gehad met Joeri Oesjakov, een voormalig ambassadeur onder wie hij had gewerkt in de VS en die momenteel een belangrijke adviseur is van president Poetin. Het is niet uitgesloten dat hij via die route relevante informatie voor de Amerikanen wist te vergaren en inzage heeft gekregen in gevoelige dossiers. „Dit is een serieuze zaak”, zegt een anonieme functionaris tegen Kommersant.

Onderzoek inmenging

The New York Times schrijft op basis van anonieme bronnen dat de informant vroeg in zijn carrière was gerekruteerd en langzaam zich naar hoge kringen in het Kremlin had opgewerkt. De spion was „instrumenteel” voor een van de explosiefste conclusies van de CIA van de afgelopen jaren: dat president Poetin zelf opdracht had gegeven tot de complexe operatie om het Amerikaanse verkiezingsproces te beïnvloeden met als oogmerk om Donald Trump te helpen. De spion zou in gevaar zijn gekomen toen Amerikaanse media in 2016 en 2017 begonnen te schrijven over die inmenging, en daarbij meldden dat Washington een hooggeplaatste bron in Moskou zou hebben.

Het besluit om hem naar Washington te halen, volgde kort op een ontmoeting, op 10 mei 2017, tussen Trump, Lavrov en de Russische ambassadeur in de VS in het Witte Huis. De Amerikaanse president zou daarbij geheime informatie over terreurgroep IS hebben gedeeld met de Russen. CNN suggereerde dat de spion onder meer was teruggehaald omdat Trump meerdere keren loslippig was omgegaan met vertrouwelijke informatie. Dat werd door de CIA afgedaan als „misleidende speculatie”.

In eerste instantie weigerde de ambtenaar volgens The New York Times te verhuizen, waardoor de CIA korte tijd twijfelde aan zijn loyaliteit. Uiteindelijk besloot hij toch naar de VS te komen.

Dat betekende het einde van de plaatsing van „een van de belangrijkste bronnen van de CIA”, schrijft de krant, zonder Smolenkovs naam te noemen. Amerikaanse inlichtingenfunctionarissen zouden nu geen bruikbare informant meer hebben binnen het Kremlin voor onderzoek naar Russische inmenging in de tussentijdse verkiezingen van 2018 en de presidentsverkiezingen van volgend jaar.