Ehud Barak is terug in de Israëlische politiek – en dat zal Bibi weten

Herkansing verkiezingen Israël Niemand valt premier Bibi Netanyahu zo hard aan als voormalig premier Ehud Barak, zijn oude legercommandant.

Ehud Barak (links) deze zomer in Tel Aviv bij de presentatie van het linkse Democratisch Kamp met de overgelopen Arbeidspartij-leider Stav Shaffir (midden) en Meretz-voorzitter Nitzan Horowitz.
Ehud Barak (links) deze zomer in Tel Aviv bij de presentatie van het linkse Democratisch Kamp met de overgelopen Arbeidspartij-leider Stav Shaffir (midden) en Meretz-voorzitter Nitzan Horowitz. Foto Abir Sultan/EPA

Foto’s van Bibi met „Investigate! Investigate! Investigate!” op zijn voorhoofd gestempeld. Bibi is „corrupt”, „fascistisch”, de „verdachte van Balfour-straat”. Op de Twitter-account van ex-premier Ehud Barak is elke derde tweet een uithaal naar de huidige premier Benjamin ‘Bibi’ Netanyahu.

Links Israël voert een doodsstrijd. De Arbeidspartij, decennialang de leidende partij, eindigde bij de verkiezingen in april op een historisch laag zetelaantal van zes. Bij de herkansingsverkiezingen van 17 september staan de linkse en centrum-linkse partijen er niet veel beter voor. Maar er is één persoon die Netanyahu met net zoveel vuur bestrijdt als twintig jaar geleden, toen hij hem versloeg: zijn oude commandant Ehud Barak (77). Hij speelt va banque. „Niet één van de negen miljoen inwoners van Israël valt Netanyahu zo agressief aan als hij”, zegt Alon Liel, Baraks oud-adviseur buitenlandse zaken.

Barak leidt graag riskante operaties. Toen Netanyahu als dienstplichtige bij de elite-eenheid Sayeret Matkal kwam, was Barak zijn commandant. In 1972 stonden Barak en Netanyahu samen in witte overalls klaar om als nep-technici een gekaapt vliegtuig binnen te dringen. Barak was ook goed bevriend met Benjamins broer Yoni, die bij een legeroperatie om het leven zou komen. In 1999 stonden commandant en ex-ondergeschikte tegenover elkaar in de strijd om het premierschap. „Toen we zijn strategie zaten te bespreken, lag er een magazine met Netanyahu op de cover”, zegt Liel. „Barak sloeg vijf keer hard op die foto, ‘ik zal hem wegkrijgen’.”

Barak won de strijd. Twee jaar later moest hij plaats maken voor Ariel Sharon. In Netanyahu’s tweede kabinet (2007-2013) diende Barak, Israëls meest onderscheiden militair, als minister van Defensie. In de tussenliggende jaren maakte hij fortuin als zakenman. In 2011 verliet Barak de Arbeidspartij waarvan hij ooit leider was, in 2013 was hij politicus-af.

In juni kondigde Barak zijn terugkeer aan. Met zijn nieuw opgerichte partij fuseerde hij met Meretz, de meest linkse partij in de Knesset. Ook het populaire Arbeidspartij-lid Stav Shaffir liep over naar het nieuwe Democratisch Kamp. In tijden van rechts, rechtser, rechtst biedt de terugkeer van Barak een glimpje hoop voor het vredeskamp. In tegenstelling tot Netanyahu en zijn rechtse partners, ziet Barak het opgeven van land niet als een doodzonde. „Hij wil een scheiding van de Palestijnen”, zegt Gadi Baltiansky, die tijdens Baraks premierschap zijn woordvoerder was, „om de democratische én joodse staat te behouden. Desnoods door eenzijdige terugtrekking”.

„Zo slim als Barak is, zo gebrekkig is zijn emotionele intelligentie”

Alon Liel, oud-adviseur Barak

Baraks belangrijkste motivatie is volgens Baltiansky niet de haat tegen zijn oude rivaal, maar zijn eigen plek in de geschiedenis. „Hij wil niet herinnerd worden als degene die heeft gefaald.” Barak wordt vooral geassocieerd met het falen van Camp David, waar in 2000 besprekingen waren met de Palestijnen onder leiding van toenmalig president Bill Clinton. Daarin hadden de gevoelige onderwerpen moeten worden opgelost die in de Oslo-akkoorden waren blijven liggen. Maar de onderhandelingen mislukten. Kort daarna brak de Tweede Intifada uit, die Israëliërs en Palestijnen vijf jaar lang in de greep van geweld zou houden. De ‘tijdelijke’ status van Oslo werd permanent en de situatie blijft onopgelost.

Barak is de grondlegger voor de opvatting dat „er geen partner is voor vrede”. Ten onrechte, zegt Baltiansky. Baraks alles of niets-houding hielp het proces niet. „Hij deed moedige concessies, zoals het verdelen van Jeruzalem, Voor de Palestijnen was dit een startpunt van een proces, voor hem een eenmalige kans.”

Napoleon

Met zijn gedrongen gestalte en tomeloze energie kreeg Barak in het leger de bijnaam ‘Napoleon’. „Je moet een groot hoofd hebben en ballen. En de afstand daartussen moet niet te groot zijn”, zou hij over het postuur van de mannen in zijn eenheid hebben gegrapt. Mensen die met hem samenwerkten roemen zijn snelle en analytische geest. „Dan kwam je binnen, denkend dat je de wereld had ontdekt, was hij al twee stappen verder”, zegt oud-adviseur Liel. Zo slim als hij is, zo gebrekkig is zijn emotionele intelligentie. Dat komt volgens Liel deels doordat hij groot werd in het leger. „Hij was niet gewend in een omgeving te werken waar je geen bevelen geeft.”

Lees ook hoe de Amerikaanse president Trump en de Israëlische premier Netanyahu elkaar gebruiken voor politiek gewin

Ook nu is het weer alles of niets voor Barak. Hij liet zich op plaats 10 van de fusielijst zetten. „Of hij komt weer in het leidende team, of hij wordt weer een gewone burger na deze verkiezingen”, zegt Liel. De kans dat Barak in de regering komt, wordt met de dag kleiner. Zijn Democratisch Kamp staat op zeven zetels in de peilingen, zijn eigen imago raakte in de verkiezingscampagne besmet toen hij zaken bleek te hebben gedaan met de van veelvuldig misbruik verdachte Amerikaanse miljardair Jeffrey Epstein. Belangrijker is dat voor een plek in de coalitie niet het rechtse blok van Netanyahu, maar het centrum-linkse blok van ex-generaal Benny Gantz de grootste moet worden. Dat gaat volgens de peilingen niet gebeuren.

Barak moet voor zijn herkansing wachten op de geschiedenisboekjes, zegt Baltiansky. ,,Op een dag zal er een vredesakkoord zijn, en dan zeggen we allemaal: het begon met Barak.”