Amit Shah, meesterstrateeg achter het omstreden Kashmir-besluit

Profiel | Rechterhand van Modi Hij is premier Modi’s grootste getrouwe en de meesterstrateeg achter de opkomst van de BJP. Nu loopt binnenlandminister Shah zich warm voor het premierschap.

Amit Shah (rechts) woont samen met premier Narendra Modi een vergadering van de regeringspartij BJP bij.
Amit Shah (rechts) woont samen met premier Narendra Modi een vergadering van de regeringspartij BJP bij. Foto Prakash Singh/AFP

Momenten verwijderd van een van de ingrijpendste aankondigingen in India’s moderne geschiedenis, nam Amit Shah de tijd. Rustig schreed de nieuwbakken minister van Binnenlandse Zaken in de ochtend van 5 augustus langs een haag journalisten, die schreeuwden om zijn aandacht, naar de trappen van het parlement. De lippen gekruld en een triomfantelijke blik die eigenlijk alles al verraadde.

En anders waren er wel de A4-tjes, pontificaal ingeklemd tussen Shah’s handen die de hele weg voor zijn borst bleven rusten. In de rechterbovenhoek, duidelijk leesbaar voor de zoomende en klikkende camera’s: ‘TOP SECRET’.

Dat had niets met slordigheid te maken. Shah (54) laat namelijk niets aan het toeval over. De zoon van een gegoede zakenman uit Gujarat is een meesterstrateeg die de afgelopen decennia uitgroeide tot een van de controversieëlste en machtigste gezichten in de Indiase politiek, overschaduwd alleen door de man aan wie hij al bijna dertig jaar loyaal is: premier Narendra Modi.

Na jaren op de achtergrond was dit zijn moment. Aan de buis en radio gekluisterde Indiërs hoorden die ochtend de zware stem van de minister declameren dat de regering een „historische fout” had hersteld: de autonomie die de betwiste regio Kashmir na de Onafhankelijkheid in 1947 was toegezegd, werd per direct geschrapt. Het omstreden besluit was in het diepste geheim voorbereid, alleen besproken in een kleine cirkel rondom de premier en zijn trouwe rechterhand.

„Klassiek Modi en Shah”, zegt een lokale journalist uit Gujarat, die hen vanaf de jaren 90 samen zag opklimmen binnen de hindoe-nationalistische Bharatiya Janata Partij. Eerst in de deelstaat , later landelijk. Uit vrees voor repercussies wil de journalist, net als de meesten met wie NRC sprak, zijn naam niet delen (deze is wel bij de redactie bekend).

Ook ‘klassiek’, zegt hij, is de wijze waarop belangrijke politieke tegenstanders, in dit geval lokale leiders in Kashmir, buitenspel werden gezet. Niet alleen waren zij überhaupt niet geraadpleegd; vlak voor de aankondiging werden zij onder huisarrest geplaatst, zonder internet en telefoons – net als de rest van Kashmir. De meesten zitten nog vast.

Het is een werkwijze die het duo Modi-Shah even gevreesd als succesvol maakte, zowel binnen als buiten hun partij. En hoewel de populaire premier nog altijd de onbetwiste leider is, liet het feit dat hij Shah naar voren schoof als boodschapper op 5 augustus geen twijfel meer bestaan over wie hem dadelijk moet opvolgen. Shah warmt zich op en Kashmir is niet het enige stempel dat de minister tot die tijd wil drukken.

Amitbhai Shah werd geboren in Mumbai, de jongste en enige jongen in een gezin waarvan de vader fortuin maakte met een fabriek voor pvc-buizen. Als tiener sloot hij zich aan bij de Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), een fundamentalistische vrijwilligersorganisatie die van India een hindu rashtra, hindoerijk, wil maken. De BJP komt hieruit voort.

Lees ook deze analyse van de verkiezingen in mei: India kiest weer voor Modi, bewaker van het hindoeïsme

Het was binnen de RSS dat Shah, toen nog een student, de veertien jaar oudere Modi ontmoette. Later kruisten hun paden weer, ditmaal binnen de BJP in Gujarat. Daar ontstond wat ingewijden een relatie van ‘wederkerige afhankelijkheid’ noemen, die werd bestendigd toen in 2001 de deelstaatleider van Gujarat opzij werd geschoven en Modi tot onvrede van sommigen partijgenoten diens plaats innam. Modi had een bondgenoot nodig en vond in Shah zijn man.

„Modi heeft altijd een sterk geloof in Shah gehad”, zegt Yamal Vyas, een oudgediende van de BJP in Gujarat. Volgens hem vonden de twee elkaar in hun „ijzersterke discipline”. Anderen wijzen op een donkerder kant: „Shah was degene naar wie Modi zijn vuile klusjes kon doorschuiven”, zegt de journalist uit Gujarat.

Reeks controverses

Shah werd benoemd tot deelstaatminister van onder meer Binnenlandse Zaken. In die rol raakte hij verwikkeld in een reeks controverses, variërend van afpersing en illegale afluister- en volgpraktijken tot buitengerechtelijke moorden. Een van die moorden leidde in 2010 tot zijn arrestatie. Shah, die de aantijgingen afdeed als een „politiek complot”, kwam al snel op borgtocht vrij. De zaak kwam later te vervallen.

Steeds vaker verschijnen er in de media foto's over buitensporig geweld van de veiligheidsdiensten in Kashmir.

„Dat bracht Modi en Shah dichter bij elkaar”, zegt Ashok Malik, commentator en tot vorige maand woordvoerder van de Indiase president. Toen Modi in 2013 de premierskandidaat voor de BJP werd, maakte hij zijn rechterhand verantwoordelijk voor de cruciale deelstaat Uttar Pradesh (UP). En Shah leverde: de BJP won er 71 van de 80 zetels, wat de partij landelijk aan een monsterzege hielp.

„Hij slaagde erin een formidabele verkiezingsmachine te bouwen”, aldus Malik. Met de hulp van duizenden vrijwilligers, velen van de RSS, zorgde Shah ervoor dat geen enkele deur werd overgeslagen om Modi’s belofte van ontwikkeling te verspreiden. Die hoopvolle boodschap ging gepaard met een grimmige ondertoon: Shah deinsde er niet voor terug anti-moslimsentimenten aan te wakkeren om zo de ‘hindoe-stem’ te verenigen.

Dit recept heeft Shah, na de zege gepromoveerd tot partijleider, elders in het land uitgerold. Onder zijn strakke regie kreeg de BJP er tientallen miljoenen leden bij en werden allianties gesmeed in deelstaten waar de partij nog niet aan de macht was. Dat betaalde zich dit voorjaar uit: de BJP deed het nog beter dan in 2014. Dankzij Modi, klonk het. Maar vooral ook dankzij Shah.

Een beloning in de vorm van een ministerschap kon dan ook niet uitblijven. Binnenlandse Zaken geldt als de invloedrijkste post – op het premierschap na. En Shah heeft een lange to-do-lijst. Zo beloofde hij tijdens de verkiezingen illegale (moslim)migranten uit Bangladesh, die hij „termieten” noemde, het land uit te gooien.

'Dit had al veel eerder moeten gebeuren', zei Shah over het besluit de speciale status van Kashmir af te schaffen

Dat was geen slip of the tongue, volgens een journaliste die Shah al jaren volgt. „Dit is het geluid dat hun achterban wil horen, zeker binnen de RSS. Modi is nu druk zichzelf internationaal te profileren als staatsman. Dat zag je ook rond Kashmir. Pas enkele dagen na Shah’s aankondiging sprak de premier het land toe. Als een soort vredestichter.”

Shah houdt zijn blik ondertussen stevig op India’s binnenland gericht. „Hij werkt zich gestaag op tot een nationale leider”, zegt de journaliste. Al is het volgens haar nog te vroeg hem de nieuwe Modi te noemen. „Shah wordt zeer gerespecteerd binnen de partij, maar hij mist Modi’s charisma.”

Maar er is iets dat Amit Shah wel heeft: geduld. En als hij in de loop der jaren iets heeft geleerd, dan is het dat geduld – en loyaliteit lonen.