‘Slim stemmen’ is een probleem voor Poetin

Oppositie Rusland Het wordt voor het Kremlin steeds ingewikkelder verkiezingen afdoende te manipuleren, blijkt na de regionale lokale stembusgang van zondag.

Oppositieleider Navalny nadat hij zijn proteststem had uitgebracht in Moskou op zondag.
Oppositieleider Navalny nadat hij zijn proteststem had uitgebracht in Moskou op zondag. Foto Yuri Kochetkov/EPA

Misschien was het toch niet zo’n goed idee van het Kremlin om oppositieleider Aleksej Navalny telkens weer de cel in te gooien.

Vorig jaar, toen hij een gevangenisstraf van vijftig dagen uitzat, bedacht Navalny het ‘slimme stemmen’. Als hij en zijn aanhangers niet mochten meedoen met de verkiezingen, dan kon de politicus op zijn minst proberen om de kandidaten van regeringspartij Verenigd Rusland te laten verliezen – door kiezers op te roepen strategisch te stemmen op de belangrijkste uitdagers van het Kremlin.

Dat laatste lijkt tijdens de regionale verkiezingen deze zondag wonderwel te zijn gelukt. Bij gemeenteraadsverkiezingen in Moskou behaalde Verenigd Rusland slechts 25 van de 45 zetels, een zeer kleine meerderheid. De oppositie daarentegen – communisten en de liberalen van ‘Rechtvaardig Rusland’ en ‘Jabloko’ – kwamen samen tot twintig zetels: bijna de helft van het parlement van de Russische hoofdstad. De regering behield zo de macht – maar dit kostte wel de nodige moeite.

In de afgelopen weken moest het Kremlin er alles aan doen om de Moskouse Doema onder controle te houden. Tientallen oppositiekandidaten, onder wie vele medestanders van Navalny, werden botweg geweerd van deelname – hoewel populaire kandidaten als Ljoebov Sobol en Ilja Jasjin met gemak de duizenden vereiste handtekeningen binnenhaalden. Het wekenlange straatprotest dat daarop volgde werd gesmoord door de oproerpolitie.

Lees meer over Ljoebov Sobol:‘Russische Jeanne d’Arc’ trekt ten strijde met sociale media als wapen

Zwarte markers

Regeringskandidaten durfden niet eens mee te doen onder naam van Poetins partij: álle kandidaten van Verenigd Rusland in Moskou registreerden zich als ‘onafhankelijk’. In de nacht van zondag op maandag bleek die truc niet te werken. Verenigd Rusland leek even zelfs zijn meerderheid in de hoofdstad te verliezen. Er volgde een typisch Russische verkiezingsnacht, waarin waarnemers het stembureau werden uitgekeken en de uitslagen van verschillende Moskouse districten om mysterieuze redenen uitbleven tot het ochtendgloren.

Hoeveel stemfraude er nodig was om de Kremlin-meerderheid in Moskou te redden is nog onduidelijk. In een voorlopig rapport van de waarnemers van Golos, een onafhankelijke organisatie die toeziet op eerlijke verkiezingen, staat Moskou bovenaan met 613 meldingen van malversaties. Dat is bijna twee keer zo veel als in Sint-Petersburg, waar officiële documenten met uitslagen met zwarte markers werden ‘gecorrigeerd’ en waarnemers filmden hoe een kiescommissie de stembiljetten het stembureau uitdroeg om zonder pottenkijkers te gaan tellen.

De geringe belangstelling voor regionale verkiezingen werkte altijd in het voordeel van de macht. In Moskou was de opkomst slechts 21 procent. Als de marge tussen winst en verlies enkele tientallen stemmen bedraagt, zijn een honderdtal opgetrommelde ambtenaren of een handvol valse stembiljetten voldoende. Het Moskouse gemeenteraadslid Olga Sjarapova werd zondag herkozen dankzij 97 stemmen die werden uitgebracht in stembureau 3743: patiënten van de psychiatrische kliniek die daar gehuisvest is.

Systeemoppositie

Maar de piepkleine marges werkten ditmaal óók in het voordeel van de proteststem. Weinigen zullen hebben gedacht dat de communisten ooit nog eens eenderde van de zetels in Moskou zouden bezetten – geholpen door liberale kiezers die het liefst op Ljoebov Sobol zouden hebben gestemd. In de afgelopen twintig jaar hebben de communistische partij en de nationalisten van de LDPR braaf meegestemd met de regering. Maar nu er een kans is op échte macht, zou de ‘systeemoppositie’ wel eens wakker kunnen worden. Het verre Chabarovsk had al een LDPR-gouverneur, en sinds afgelopen zondag heeft Verenigd Rusland precies nul zetels in de provincieraad van de regio.

Dat gaat gevolgen hebben. En Gezien de almaar dalende populariteit van Verenigd Rusland kijkt men in het Kremlin nu al met angst en beven naar de verkiezingen voor de nationale Doema in 2021.

In het autoritaire Rusland van Vladimir Poetin is repressie een geaccepteerd middel en staan de gevestigde media onder controle van het Kremlin. De vraag is of Poetin de volgende stap wil nemen op de repressieladder – zoals een totale censuur van het internet, naar Chinees model. Tot nu toe leek de Russische president daar niet toe bereid. Maar dat was vóór het ‘slimme stemmen’ van Navalny, de oppositieleider die meepraat vanaf de zijlijn.

Lees ook: Russische overheid zet opnieuw het strafrecht in tegen oppositieleider Navalny