Gemeentewerkers ruimen puin in hoofdstad Kabul na een Taliban-aanslag, vorige week. Een andere recente aanval werd door president Trump opgevoerd als reden om gesprekken met de Taliban te staken.

Foto HEDAYATULLAH AMID/EPA

‘Praten met Taliban blijft in ieders belang’

Martine van Bijlert De door Trump afgelaste gesprekken met de Taliban blijken „serieuzer te zijn geweest dan ze leken” – en kunnen hervat worden.

Niemand is de schok al echt te boven. Drie dagen nadat president Trump zaterdag uit het niets het bijna afgeronde vredesoverleg tussen de Verenigde Staten en de Taliban torpedeerde, is nog veel onduidelijk over de aanleiding van dat besluit – en vooral hoe het verder moet.

Trump onthulde in een serie tweets dat hij een Taliban-delegatie en de Afghaanse president zou ontvangen in Camp David om een akkoord te bezegelen, maar dat hij daarvan had afgezien na een aanslag door de Taliban waarbij een Amerikaanse militair omkwam. Hij schrapte ook het overleg, dat sinds begin dit jaar liep. Maandag voegde hij nog toe dat het overleg wat hem betreft „dood” is.

Socioloog Martine van Bijlert, mede-oprichter van denktank Afghanistan Analysts Network, denkt niet dat dit het definitieve einde van de gesprekken is, zegt ze in een telefonisch gesprek.

Gaan de scherven van het akkoord de glasbak in of gaat iemand proberen ze te lijmen?

„Niemand weet op dit moment precies hoe het verder moet, vooral omdat nog onduidelijk is wat er gebeurd is. Alle partijen hebben belang bij een voortzetting van het overleg, ook de VS. Het alternatief voor hen is voortzetting van de huidige impasse of een eenzijdige troepenterugtrekking, maar dan krijgen zij de schuld als het misgaat in Afghanistan.”

Trumps argument voor de stopzetting wordt vrij algemeen niet geloofd. Wat zou zijn werkelijke reden kunnen zijn?

„Een akkoord in een complexe oorlog als deze wordt nooit een nette deal waar je eenduidig trots op kunt zijn en dat is lastig voor Trump. Hij wil de grote dealmaker zijn en met brede gebaren een succes presenteren voor de televisiecamera’s in Camp David. Maar met het principe-akkoord dat er lag ging dat moeilijk en het was evenmin zeker dat de Taliban en de Afghaanse regering hierin waren meegegaan. Barnett Rubin [gerenommeerd Afghanistankenner, red.] twitterde dat er waarschijnlijk geen succesvol vredesproces kan zijn zolang Trump president is. Daar zit veel in.”

Voor de Afghanen moet dit een grote teleurstelling zijn. Zij zullen bang zijn voor meer geweld.

„Iedereen in Afghanistan is het erover eens dat het land vrede nodig heeft, maar de meningen over deze deal zijn wisselend. Sommigen steunen Trumps beslissing. Er is wel angst voor meer geweld, maar ik weet niet of dat er ook meteen komt. Iedereen is nog perplex. De Taliban proberen zich nu te presenteren als de partij die bereid was een akkoord te sluiten. Het zou goed voor hen zijn om dat beeld niet te doorkruisen met nog meer grote aanvallen.”

Door Trumps afzegging kunnen de Afghaanse presidentsverkiezingen eind deze maand waarschijnlijk wel doorgaan. Dat is een opsteker voor de prille democratie, nietwaar?

„Verkiezing in Afghanistan zijn een groot dilemma. De kans dat het uit de hand loopt, is altijd aanwezig met alle beschuldigingen van fraude en politieke escalatie, vaak met etnische onderstromen en veel gefabriceerd nieuws. Verkiezingen geven nu in deze verwarring wel een bepaald houvast, maar uiteindelijk komt iedereen er gehavend uit. Daar komt bij dat geen van de kandidaten echt campagne heeft gevoerd, omdat iedereen bezig was met de onderhandelingen. Daardoor is het nu nog meer een symbolische oefening.”

Is het mogelijk om de gesprekken op te pakken waar ze gebleven waren?

„Zolang [de Amerikaanse onderhandelaar] Khalilzad niet wordt ontslagen en geen van de partijen definitief wegloopt, kan dat. Het is in ieders belang. Het onderwerp moet wel eerst weer uit beeld raken en Khalilzad zal zijn reputatie moeten herstellen.

Lees ook dit achtergrondstuk over de afgelaste vredesonderhandelingen: Trump vertraagt vredesakkoord waar niemand blij mee was

„De kaarten zijn nu iets anders geschud. De Afghaanse regering denkt sterker te staan. Zij zijn al die tijd geweerd van de onderhandelingstafel maar hebben een nieuwe kans, zeker nu ze ook door Trump waren uitgenodigd. De Taliban staan juist minder sterk; ineens ligt ook de optie op tafel dat er géén deal komt. Dit terwijl zij ervan uit gingen dat de VS bereid waren heel ver te gaan, zonder dat ze zelf veel concessies hoefden te doen.”

Volgens het principe-akkoord zouden de Taliban voortaan Al-Qaida en IS moeten weren van hun territorium. Was dat überhaupt mogelijk?

„Die afspraak was vooral voor Amerikaans binnenlands politiek gebruik. Het voorkomen van nieuwe aanvallen op de VS is al die jaren als reden voor de Amerikaanse aanwezigheid in Afghanistan naar voren geschoven. Trump wil kunnen zeggen dat die missie is volbracht. Maar niemand kan beloven dat dit nooit meer zal gebeuren.

„Wat wel duidelijk is, is dat de gesprekken veel serieuzer waren dan ze eerst leken. In het voorjaar zag het overleg er nog vooral uit als dekmantel voor een snelle Amerikaanse terugtrekking, en dat zijn ze tot op zekere hoogte nog steeds. Maar het feit dat de deal is vastgelopen betekent ook dat er niet zomaar wat wordt toegezegd. Waarschijnlijk zullen de onderhandelingen opnieuw beginnen, maar gaan ze slepen omdat de tegenstellingen vrij fundamenteel blijven. Misschien vindt Trump dat niet heel erg. Dingen kunnen op die manier lang duren zonder te mislukken.”

Dit artikel is geactualiseerd op dinsdag 10 september.