Pas op dat je de Saoedische kroonprins niet tegen je krijgt

Saoedi-Arabië De machtige Saoedische superminister Khalid al-Falih heeft moeten wijken voor een nog machtigere man: kroonprins Mohammed bin Salman. Kroonprins ‘MbS’ wil dat de Saoedische economie snel diverser wordt.

De machtige Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman.
De machtige Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman. Foto: Susan Walsch/AP

Het is inmiddels bekend dat de machtige Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman (34) ongeduldig van aard is. Alles wat de feitelijke machthebber van het land wil, moet ogenblikkelijk gebeuren. Dat geldt speciaal voor zijn favoriete projecten zoals de transformatie van de Saoedische economie, die volgens MbS – zoals hij vaak genoemd wordt – minder afhankelijk moet worden van de olie-export.

Wie de kroonprins daarbij in de weg staat, moet wijken. Dat ondervond Khalid al-Falih, de man die sinds 2016 aan het hoofd stond van een superministerie van economische zaken. Falih zwaaide de scepter over zo’n 60 procent van de Saoedische economie, de cruciale oliesector incluis. Zondag kondigde de regering zijn ontslag aan als minister van Energie.

Frustratie van de kroonprins

Het wegwerken van de ervaren Falih, die op de internationale energiemarkten veel respect genoot, verliep in etappes. Werden vorige maand al mijnbouw en industrie aan zijn gezag onttrokken door de vorming van een apart ministerie voor die bedrijfstakken, vorige week volgde zijn gedwongen vertrek als president-commissaris bij het kolossale nationale oliebedrijf Saudi Aramco. Hetzelfde bedrijf waar Falih lange tijd ook zelf de dagelijkse leiding in handen had.

Lees ook: Grootste beursgang aller tijden komt weer een stap dichterbij

Verschillende zaken lijken Falih de kop te hebben gekost. Mogelijk omdat hij vreesde voor zijn eigen machtspositie toonde hij nimmer enig enthousiasme voor de gedeeltelijke beursgang van Saudi Aramco, het meest profijtelijke bedrijf ter wereld. De winst in het eerste half jaar bedroeg 46,8 miljard dollar. De kroonprins wil 5 procent van het concern in aandelen op de beurs uitgeven. Daarmee hoopt hij 100 miljard dollar op te halen. Een bedrag dat volgens veel analisten overigens niet realistisch is. Zij schatten Saudi Aramco’s waarde niet op 2000 miljard dollar; hun schattingen lopen uiteen van 800 miljard tot 1500 miljard dollar. De beursgang is, tot frustratie van de kroonprins, al enige keren uitgesteld.

Ook is bekend dat de kroonprins ontevreden is met de huidige olieprijs van zo’n 60 dollar per vat, iets waar hij Falih verantwoordelijk voor houdt. Door de lage prijs wordt het lastiger de Saoedische economie op koers te houden. Het Internationaal Monetair Fonds schat dat het begrotingstekort dit jaar aanzwelt tot 6,5 procent. Dat de olieprijs niet nog lager staat dan 60 dollar is echter vooral te danken aan het beleid van Falih, die zich in OPEC-verband bereid toonde de Saoedische productie – goed voor een derde van de totale OPEC-productie – fors te beperken.

Diversere economie

Waarin Falih volgens de kroonprins eveneens tekortschoot was in het aantrekken van buitenlandse investeringen en het hervormen van de Saoedische industrie. Die twee zaken zijn volgens MbS op zijn minst even belangrijk als de inkomsten uit de aandelenuitgifte voor de verwezenlijking van Vision 2030, zijn ambitieuze plan om de Saoedische economie diverser te maken en meer te laten steunen op particulier ondernemerschap. Dit zou vooral gestalte moeten krijgen in Neom, een futuristische, nieuw te bouwen stad aan de Rode Zee vol technologische hoogstandjes.

Erg hard met de investeringen loopt het echter nog niet. In de praktijk was het vaak de kroonprins zelf die met zijn optreden potentiële investeerders afschrikte. Zo liet hij in 2017 onder het mom van de strijd tegen corruptie zonder enige vorm van proces enige honderden prinsen en Saoedische zakenlieden maandenlang opsluiten in een luxehotel in Riad. Pas na betaling van een vaak reusachtige hoeveelheid losgeld mochten ze vertrekken. Ook de moord op de kritische Saoedische journalist Jamal Khashoggi in het Saoedische consulaat in Istanbul, naar algemeen wordt aangenomen op bevel van MbS, wekte weinig vertrouwen in het buitenland.

Ongeschreven regel gebroken

Falih wordt opgevolgd door prins Abdulaziz bin Salman, de 59-jarige halfbroer van MbS en de vierde zoon van koning Salman. Daarmee wordt een ongeschreven regel doorbroken om geen leden van de koninklijke familie aan het hoofd van het energiedepartement te benoemen. De gedachte was altijd dat dit cruciale departement beter aan niet-vorstelijke deskundigen kon worden overgelaten, om politieke vetes tussen verschillende prinsen te vermijden.

Een nieuweling op dit terrein is prins Abdulaziz echter allerminst. Al sinds 1987 werkt hij als adviseur van het ministerie van Energie en al vele jaren leidt hij Saoedische delegaties naar vergaderingen van de OPEC. Ook was hij enige tijd onderminister voor oliezaken.

Energiedeskundigen verwachten dat de nieuwe minister geen andere koers zal varen dan Falih. „Ik denk dat prins Abdulaziz waarschijnlijk iets soortgelijks zal doen met dezelfde resultaten”, aldus Robin Mills, directeur van Qamar Energy in Dubai, tegenover persbureau AP.

Maar meer nog dan Falih zal Abdulaziz ervan zijn doordrongen dat hij volledig afhankelijk is van de luimen van de kroonprins. Hetzelfde geldt voor de nieuwe president-commissaris van Saudi Aramco, Yasser al-Rumayyan, die tevens het PIF leidt, het enorme beleggingsfonds van de staat. Niet alleen bij beide hoge functionarissen, bij de hele Saoedische bevolking zal de boodschap luid en duidelijk zijn overgekomen: zorg dat je de kroonprins niet tegen je krijgt.