Thierry Escaich

Foto Guy Vivien

‘Het ritueel is mijn wereld’ en dat is straks te horen bij het Gergiev Festival

Thierry Escaich De Franse componist Thierry Escaich schreef een nieuw werk voor het Rotterdamse Gergiev Festival. „Koortsachtiger en sneller dan de Bolero”, aldus Escaich.

Het openingsconcert van het Gergiev Festival heeft dit jaar een opvallend affiche: de huidige Rotterdamse chef-dirigent Lahav Shani neemt plaats achter de vleugel om onder eremaestro Valery Gergiev te soleren in Stravinsky’s Concert voor piano en blaasinstrumenten – wat je noemt een bijzondere tandem. Maar in hetzelfde concert klinkt óók een wereldpremière. ‘Paris, mon amour’ is dit jaar het festivalthema, en de Franse componist en organist Thierry Escaich – tevens vriend van Gergiev – schreef een opwindende ouverture.

Escaich (spreek uit: ‘Es-kèsj’) ontmoette Gergiev tien jaar geleden, bij de inauguratie van het nieuwe orgel in het Mariinski Theater in Sint Petersburg, waarvan Gergiev directeur is. Gergiev, groot liefhebber van Franse muziek, zocht orgeladvies en kwam uit bij Escaich. Er was een onmiddellijke klik en sindsdien zijn de twee „very close”, aldus Escaich (1965), die regelmatig in het Mariinski Theater en elders met Gergiev optreedt.

Vorig jaar ging in de NTR ZaterdagMatinee het Altvioolconcert van Escaich in première, gebaseerd op een uitdrijvingsritueel van de Noord-Amerikaanse Navajo-indianen. Er zijn van hem orgelimprovisaties onder de titel Ritual Dance en zijn nieuwe werk voor het Gergiev Festival heet Ritual Opening. Heeft Escaich soms iets met rituelen?

„Ik ben kerkorganist sinds mijn zevende,” zegt Escaich. „Ik heb het vak geleerd tijdens kerkdiensten. Het ritueel is mijn wereld – katholieke, maar ook andere rituelen.”

Van jongs af aan zat Escaich elke zondag in de kerk om de ochtendmis te begeleiden. Maar op zaterdagavond speelde hij accordeon op feesten. Dans en een sterke ritmische drive zijn een ander kenmerk van zijn muziek, zeker ook in Ritual Opening, dat is geënt op de Bolero van Ravel. Een ostinato van bongo’s en tempelblok gaat het hele stuk door en krijgt een steeds vollere orkestratie. Ritual Opening is wel „koortsachtiger en sneller” dan de Bolero, zegt Escaich.

De belangrijkste taak van een componist is volgens hem niet het juiste akkoord vinden, maar „de energie en frisheid van improvisatie behouden”. Voor Escaich is improviseren alfa en omega van de muziek. Hij heeft er niet eens een klavier voor nodig, hij kan het in zijn hoofd. En wanneer hij achter zijn schrijftafel kruipt om een stuk te componeren, streeft hij ernaar de improvisatie-ervaring van „real time” te herscheppen en de „glans” van het onverwachte te bewaren. Gevoel voor de vorm van een stuk, meer nog dan het thema of de akkoorden, is daarbij cruciaal.

Lees ook: Hypergeconcentreerde Gergiev op zijn eigen festival

Escaich komt niet alleen als componist naar Rotterdam: vrijdag speelt hij op het monumentale orgel in de Laurenskerk een programma met Franse muziek – een „picture of Paris” rond het fin de siècle. „Als ik speel hoor ik geen orgelpijpen, maar instrumenten die met elkaar mengen. Dan ben ik de dirigent.” Lachend: „Als ik orgel speel ben ik Gergiev!”

Improviseren

Ook als organist heeft Escaich duidelijke ideeën: „Het is mijn taak om het orgel uit te dagen en te transformeren. Het leukst is het om op een heel klein orgel groots symfonisch repertoire te spelen.” Dat gaat in de machtige Laurenskerk natuurlijk niet op. Maar ook hier vindt Escaich een uitdaging: „Dit orgel is gemaakt voor barok, het staat in de Duitse traditie. Eigenlijk is het onmogelijk om daar Vierne en Widor op te spelen. Maar dat dacht ik vorig jaar ook, toen ik Messiaen uitvoerde in de Laurenskerk. En dat klonk juist erg mooi.”

Uiteraard zal Escaich ook improviseren. Daarbij maakt het hem niet uit waar het thema vandaan komt – zo heeft hij al eens geïmproviseerd op het thema van Game of Thrones („ik ken die serie niet eens”).


Het liefst heeft Escaich dat iemand hem vlak voor hij het podium op stapt een thema aanreikt: „Verrassing is bij improvisatie het allerbelangrijkste. Dat heb je nodig om de glans te behouden.”

Correctie 9 september 2019: In een eerdere versie van dit artikel stond dat Thierry Escaich donderdag op het orgel in de Laurenskerk speelt. Dit gebeurt vrijdag.