Opinie

De ECB, de rente en bingo op de Titanic

Menno Tamminga

Het is tijd voor een lekker populistisch stukje. Donderdag vergadert de Europese Centrale Bank onder leiding van scheidend voorzitter Mario Draghi over de geldpolitiek. De voortekenen zijn beangstigend. Een verdere verlaging van de negatieve rente. Nog meer geld in de gezonde economie pompen.

De ECB pookt het extreme renteklimaat nog eens extra op.

Orkaan ‘Mario’ komt naar je toe, deze herfst.

Een renteverlaging is klassiek populistisch beleid. Je verlicht de schuldenlast van bedrijven en consumenten. Dat schept ruimte voor koopkracht en optimisme. De economische groei krijgt een stoot doping.

Politici zijn dol op renteverlagingen, zeker als hun eigen herverkiezing in zicht is. Zie de effectieve campagne van de Amerikaanse president Trump om de onafhankelijke centrale bank te laten doen wat hij wil: lagere rente, hogere koersen.

Het is een teken des tijds dat een verdere renteverlaging ook een tegenovergestelde reactie uitlokt. De ultralage rente is geen steuntje in de rug, maar juist een aanval op onze manier van maatschappelijk financieel beheer. Spaarders worden tot sukkels gemaakt. Negatieve spaarrente voor consumenten lijkt onvermijdelijk kopte maandag de voorpagina van Het Financieele Dagblad.

Lees ook dit uitlegverhaal: winnaars en verliezers van de historisch lage rente

Het Nederlandse pensioenstelsel, ooit de stille trots van de natie, is in zijn huidige opzet failliet. De rekenregels dwingen bij deze ultralage rente tot pensioenkortingen. Het pensioenakkoord dat het kabinet-Rutte III, vakbeweging en werkgevers drie maanden geleden sloten om het stelsel een nieuwe kans te geven, lijkt al passé. Pensioenen zouden afhankelijk van de rendementen op de beleggingen eerder omhoog-, maar ook omlaaggaan. Voor jongere werknemers zou het pensioensparen eerlijker worden.

De onderhandelaars hadden er met tussenpozen negen jaar over gedaan. De spanning was te snijden. Zouden de FNV-leden wel akkoord gaan? Het voelt nu als de spanning op de bingo-avond op de Titanic.

De reacties van de consumenten zijn evident. De regering houdt de burger sinds de kredietcrisis van 2008 voor dat aflossing van hypotheekschulden verstandig is. Dat doen de (oudere) huizenbezitters. Aflossen is een vorm van sparen. Dat remt consumptie. Dat remt de groei.

Startende (jongere) huizenkopers overladen zich daarentegen juist met schuld om dat droomhuis toch te kopen. Dat huis is mede zo duur door die lage rente. De rente- en aflossingsbetalingen gaan ten koste van hun consumptie. Ook dat is een rem op de economische groei. Anders gezegd: de ontwrichtende rentepolitiek van de ECB doet het tegenovergestelde van wat wordt beoogd.

De politieke reactie op de aanhoudende ondermijning van het pensioen- en spaarsysteem door de ECB is lauw. Wat ach en wee, en wil de minister een onderzoek laten doen?

De dag nadert dat de grote bedrijfstakpensioenfondsen (metaal, gezondheidszorg, ambtenaren en leraren) beslissen over de verlaging van de pensioenen voor miljoenen werkenden en ouderen. Zeg maar: de middenklasse. Dus is de vraag: willen de middenpartijen die het graag opnemen voor de belangen van de middenklasse iets ondernemen tegen die kortingen? Het vermogen van de pensioenwereld mag kolossaal zijn (1.600 miljard euro, eind juni), de regels verbieden een andere uitkomst dan kortingen. Computer says no.

Rutte III zie ik die regels nog niet opzijzetten. Dat biedt de politieke flanken gouden kansen. Maar dan bij de volgende verkiezingen niet klagen over kruiend populisme.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.