Expressief arbiter van het Brexit-debat regisseert ook zijn eigen vertrek slim

John Bercow, die als voorzitter van het Lagerhuis meermaals de Brexit-koers bijstuurde, stapt binnenkort op. Met de timing van zijn vertrek houdt hij de aandacht op de volksvertegenwoordiging gericht.

Lagerhuis-voorzitter John Bercow, deze maandag, tijdens de zitting waarop hij geëmotioneerd zijn aanstaande vertrek bekendmaakte.
Lagerhuis-voorzitter John Bercow, deze maandag, tijdens de zitting waarop hij geëmotioneerd zijn aanstaande vertrek bekendmaakte. Foto AFP

Als het Lagerhuis na oktober verder in de clinch gaat met de regering over de Brexit, moet de volksvertegenwoordiging het stellen zonder speaker John Bercow. De kleurrijke arbiter die het verloop van de debatten dient te bewaken, kondigde maandag, met tranen in zijn ogen en bibberende stem, aan dat hij uit de politiek stapt.

Op de laatste dag van oktober – op dit moment tevens de Brexit-deadline – zal Bercow definitief opstaan uit zijn grote stoel aan de kop van het Lagerhuis. Daarna zal het aan zijn opvolger zijn om uit volle borst order! order! te roepen om collega’s weer in het gareel te krijgen. Iemand anders mag een iets te rood aangelopen en wild gebarend Lagerhuislid de mond snoeren met behave yourself!

Het kan natuurlijk ook dat de volgende voorzitter een minder bombastische aanpak kiest en zichzelf niet continu nadrukkelijk op de voorgrond plaatst van Britse parlementaire handelingen. Door zijn expressieve stijl werd Bercow een internationale Brexit-bekendheid, terwijl veel Britten zijn aanpak overdreven vonden.

Bercow maakte in zijn verklaring duidelijk dat hij niet onmiddellijk opstapt, omdat hij de belangrijke debatten en stemmingen over de Brexit eind oktober wil leiden. „Het is het beste om een ervaren kracht in de stoel te hebben”, oordeelde Bercow, sinds 2009 speaker. Alleen als het Lagerhuis besluit snel vervroegde verkiezingen te regelen – en daar lijkt niet de benodigde tweederde meerderheid voor te bestaan – treedt Bercow eerder af.

Aangetreden op dieptepunt

De voormalige Tory (speakers dienen partijloos te zijn) trad aan op een moeilijk moment in de Britse parlementaire geschiedenis. Het publieke vertrouwen in het Lagerhuis was gekelderd na een omvangrijke affaire over grootschalig gesjoemel met declaraties door volksvertegenwoordigers, het zogenoemde expenses scandal. Bercow was erop gebrand om te laten zien dat het Lagerhuis wel hard werkte, dat het parlement wel een publiek nut had.

Lees ook dit profiel: ‘A little shit’ verdedigt de belangen van het Lagerhuis

Als speaker was hij een voorvechter van de rechten van het Lagerhuis om de regering ter verantwoording te roepen. Hij wilde dat de volksvertegenwoordiging weer tanden kreeg. Ministers moesten vaker, soms tegen hun zin, moeilijke en dringende vragen komen beantwoorden.

Ooit was Bercow overtuigd euroscepticus. Hij voerde actie tegen het Verdrag van Maastricht. De afgelopen jaren beschuldigden Brexiteers van de Conservatieven hem ervan dat hij de parlementaire regels en gebruiken te ver oprekte om tegenstanders van de Brexit in het Lagerhuis kans te gunnen uittreden te blokkeren.

Oud-premier Theresa May bijvoorbeeld was woest toen Bercow teruggreep op een obscuur en eeuwenoud voorbeeld om te verhinderen dat het Lagerhuis meerdere keren over identiek dezelfde Brexit-deal zou stemmen. May moest listen verzinnen om het voorstel aan te passen om toch nieuwe stemming voor elkaar te krijgen, die ze vervolgens verloor.

Bercow was ook omstreden wegens zijn gedrag. Hij werd door enkele oud-medewerkers beschuldigd van dominant gedrag en zou regelmatig in woede-uitbarstingen ontsteken. Bercow heeft altijd ontkend dat zijn gedrag als leidinggevende tekort schoot. Pogingen om hem hierom tot aftreden te dwingen liepen op niks uit. Veel Conservatieven (en tevens Brexiteers) wilden hem weg hebben, maar Labour en tegenstanders van de Brexit hielden hem een hand boven het hoofd.

Onvoorspelbare opvolgingsstrijd

Het Lagerhuis moet nu op zoek naar een opvolger uit eigen kring. Er vinden stemrondes plaats totdat een kandidaat een absolute meerderheid heeft. Vorige week verloor de regering-Johnson haar meerderheid in het Lagerhuis en door de chaos bij de partij is de fractiediscipline zoek. Dat betekent dat premier Johnson en de Conservatieven weinig greep hebben op de stemming. Er is geen krachtige partijleider met strakke controle over de gang van zaken in het Lagerhuis en als gevolg wordt het spannend en onvoorspelbaar wie de volksvertegenwoordigers kiezen als nieuwe speaker.

Door de slimme timing van zijn vertrek zorgt Bercow dat precies gebeurt waar hij altijd naar heeft gestreefd: de volle aandacht zal straks gericht zijn op het handelen van het Lagerhuis.