Ronald Koeman: een realistische en flexibele strateeg

Bondscoach Nederlands elftal Behalve als een uitstekende manager profileert Ronald Koeman zich sinds zijn aantreden vorig voorjaar als een coach die tactisch goed doordachte keuzes maakt. Na de zege op Duitsland wacht deze maandag Estland.

Bondscoach Ronald Koeman met Matthijs de Ligt (links) en Virgil van Dijk tijdens de training in Tallinn, zondagmiddag.
Bondscoach Ronald Koeman met Matthijs de Ligt (links) en Virgil van Dijk tijdens de training in Tallinn, zondagmiddag. Foto Olaf Kraak/ANP

Even terug naar vrijdag, de Hamburgse nacht. Niet ver van het Volksparkstadion dreunt dancemuziek onder een viaduct. De laatste braadworsten worden gebakken, bier wordt getapt. Groepjes Duitse supporters slenteren naar de metro. Gelatenheid heerst na de eerste Duitse thuisnederlaag in een kwalificatiewedstrijd voor een EK of WK sinds 2007, toen Tsjechië in München won.

Even daarvoor had bondscoach Ronald Koeman de 4-2 overwinning van Oranje geanalyseerd, de laatste in het kwartet wedstrijden in minder dan een jaar tijd tegen Duitsland. Twee zeges, een gelijkspel, een nederlaag – elf doelpunten voor, zeven tegen. Goede cijfers, een herwonnen zelfbewustzijn.

„Je zag op een gegeven moment dat zij het niet meer konden belopen”, zegt Koeman, die zich zondag in Tallinn voorbereidde op het EK-kwalificatieduel tegen Estland van maandagavond.

Behalve enerverend en doelpuntrijk waren het ook tactisch boeiende wedstrijden tegen Duitsland. Een ingreep van Koeman bij een 1-0 achterstand vroeg in de tweede helft, leidde afgelopen vrijdag indirect de omwenteling in. Een dubbele wissel, een positiewijziging – en de rest is geschiedenis: vier Nederlandse doelpunten binnen ruim een half uur, op Duits grondgebied.

Koeman won het tactische spel van zijn Duitse collega Joachim Löw, zegt Peter Hyballa, een Duitse voetbaltrainer die onder meer coach was bij NEC. „Tactiek heeft ook met psychologie te maken. Als je als trainer laat zien dat je een spits als rechtervleugelverdediger opstelt [wat Koeman deed], dan ziet de tegenstander ook: die trainer komt niet voor alleen een punt, die wil winnen.”

Dynamischer, sneller, directer

De chronologie van Koemans strategische manoeuvre: Davy Pröpper en Donyell Malen vervingen de matig functionerende rechtsback Denzel Dumfries en middenvelder Marten de Roon. Aanvaller Quincy Promes ging van de linker- naar de rechterflank (als opkomende back) en zwervende spits Ryan Babel werd op zijn beurt linksbuiten. De facto speelde Oranje die fase met vier aanvallers.

Ronald Koeman tijdens de gewonnen wedstrijd tegen Duitsland, in Hamburg.

Foto ANP/VI IMAGES

Die invulling maakt het team dynamischer – het voetbalde makkelijker, sneller, directer. Het niet erg wendbare centrale Duitse verdedigingsblok wordt meer naar de zijkant gedwongen en valt zo uit elkaar. „We kwamen een aantal keer goed door. Dan krijg je op andere plekken in het veld meer ruimte”, zei Koeman. Bij de goals is goed te zien dat Nederland profiteert van die ruimtes.

Behalve als een uitstekende manager die tot dusver bijna alle kikkers (op Bas Dost na, die bedankte als international) binnen de kruiwagen heeft weten te houden, profileert Koeman zich sinds zijn aantreden vorig voorjaar nadrukkelijk als een coach die tactisch goed doordachte keuzes maakt – en die vervolgens ook zo uitpakken.

Enkele voorbeelden. Zijn besluit om buitenspeler Memphis Depay de centrumspits te maken is een van de meest bepalende geweest – de aanvaller gedijt in die rol en is belangrijk als aangever en afmaker. En er was de ontsnapping vorig najaar in de slotfase in Duitsland (2-2) door enkele omzettingen die op een briefje werden doorgegeven. Al kwam dat van zijn assistenten, wat ook iets zegt over het vertrouwen in zijn staf.

Aanpassingen

Koeman is met Oranje afgestapt van het traditionele 4-3-3 – al was dat al langer gaande, ook onder zijn voorgangers – en hanteert een strategie waarbij aanpassingen makkelijk doorgevoerd kunnen worden. Begin dit jaar zei hij hierover in vakblad De Voetbaltrainer: „Wij zijn op zoek gegaan naar een systeem waarin we de speelwijze eenvoudig kunnen veranderen. Dus dat we binnen een wedstrijd kunnen schakelen van vier naar drie en van drie naar vier achterin.”

Lees ook dit eerdere verhaal met kanttekeningen bij de opmars van Oranje

Drie verdedigers, een linksbuiten (óf rechtsbuiten), een spits en een blok van vier op het middenveld (hij noemt dit ‘the box’) vormen hierin de vaste uitgangspunten. „Wij denken dat we hiermee flexibel kunnen switchen van systeem om tegen specifieke tegenstanders in onze kracht te komen, of juist het gevaar van de tegenpartij te beteugelen.”

Koeman hanteert meerdere filosofieën, zegt Hyballa. „Pep Guardiola is een ‘tiki-taka-beest’, die heeft één filosofie. Jürgen Klopp is een ‘pressingbeest’ [veel druk op de bal]. Ronald is altijd een hele realistische denker. Hij ziet: we hebben daar en daar een probleem, en dan moet ik dat een beetje anders doen.” Het 5-3-2 systeem dat hij eens bij Feyenoord hanteerde, werd later gebruikt door Oranje tijdens het WK in 2014 onder Louis van Gaal, en leidde tot een derde plek.

Ronald Koeman bij de training van het Nederlands elftal in het Lillekula Stadium in Tallinn.

Foto OLAF KRAAK/ANP

Hij heeft goede leermeesters gehad, Koeman speelde of werkte onder Johan Cruijff, Rinus Michels, Guus Hiddink en Van Gaal. Hij kan van nature wedstrijden goed „lezen”, zegt zijn broer Erwin, die als assistent met hem werkte bij Southampton en Everton. Als verdediger had hij het spel vóór zich. „Ronald was als speler snel in het anticiperen op ballen. Hij dacht heel snel.”

Kanttekeningen

Zijn wedstrijdbesprekingen „zijn niet al te lang en niet gecompliceerd”, zegt Erwin Koeman, nu bondscoach van Oman. „Ze duren maximaal een kwartier. Hij houdt het simpel, degelijk, to the point. Deze jongens weten waar het om gaat, zijn slimme gasten, die hoef je niet veel te vertellen.”

Volgens zijn broer is Koeman geen type dat tot drie uur ’s nachts een wedstrijd terug gaat kijken. „Ik kan denk ik wel voor Ronald spreken, die zit dan liever aan een biertje.”

Kleine kanttekeningen zijn te maken. In drie van de vier wedstrijden tegen Duitsland, kwam Nederland steeds binnen een kwartier op achterstand – daarna moest hij tactisch ingrijpen. En achteraf kun je je afvragen of Koeman vrijdag niet al in de rust de dubbele wissel had moeten doorvoeren – de 2-0 van Duitsland hing kort na de pauze in de lucht.

Maar het is de hand van een coach bij wie alles nu goed valt. De chemie is er, het geloof is er. „Het is een speciale groep”, zegt aanvoerder Virgil van Dijk. „Iedereen kent zijn rol, iedereen kan goed met elkaar, iedereen wil voor elkaar door het vuur gaan. Dat is denk ik de basis.”

Lees ook: Koeman heeft geen fluit nodig