Recensie

Recensie Theater

Oratorium over klimaatverandering trapt een paar open deuren in

Theater Het Nederlands Kamerkoor, debatcentrum De Balie en het Muziekgebouw werken samen bij De ark van Noach Thema: klimaatverandering.

Cees Geel (links) in De Ark van Noach.
Cees Geel (links) in De Ark van Noach. Foto: Melle Meivogel

Je moet het ze nageven: de timing kon nauwelijks beter. Met een brandende Amazone scherp op het netvlies, de verwoestingen van orkaan Dorian vers in het geheugen, en mondiaal een recordbrekend hete juli-maand achter de rug (alweer), lijkt een voorstelling over klimaatverandering urgenter dan ooit.

De ark van Noach, zo heet de coproductie van het Nederlands Kamerkoor, debatcentrum De Balie en het Muziekgebouw die deze week door Nederland toert. Je zou de mengvorm van muziek, theatermonoloog en lezingen met enige fantasie een eigentijds oratorium kunnen noemen – die vergelijking wordt althans getroffen in een begeleidende informatietekst.

Noach (acteur Cees Geel in een tekst van filmmaker Eddy Terstall) treedt op als sprekende evangelist. In een vlotte v-hals trui haalt hij herinneringen op aan zijn bijbelse reddingsactie en hekelt hij de menselijke verslaving aan energie, overconsumptie en economische groei.

Vanachter zijn laptop maakt Noach plannen voor een ark 2.0. Een 3D-geprint model van gerecycled plastic moet het worden. De hamvraag: verdient de mens, na het wederom verkloot te hebben, nogmaals een plekje aan boord?

Speciaal voor de voorstelling gecomponeerde koorstukken doen dienst als ‘aria’s’, waarin een scala aan menselijke klimaatattitudes wordt uitgediept. In ‘The Paralyzed’ strooit componist Marijn Simons met tekstueel expressief getimede dissonanten. ‘The Opportunist’ van Bec Plexus (Brechtje van Dijk) valt op door een eigenwijs idioom van herhalende toonmechaniekjes en geneuriede marsdeuntjes.

Het meest tot de verbeelding spreekt echter een bijdrage van de Oekraïense componist Maxim Shalygin. ‘Oil upon your shore’ zit vol bekoorlijke klankeffecten en kent een dwingende vorm. Een stuk dat je meteen nog eens wilt horen, liefst in de uitstekende vertolking van het Nederlands Kamerkoor.

De trailer van De ark van Noach.

Klimaatwetenschappers zijn het er wel over eens: de aarde stevent in rap tempo af op een ecologische crisis - als ze er niet al middenin zit. Een interessante vraag is waarom we desondanks niet echt aanstalten maken om onze levenswijze ingrijpend te verduurzamen. Wellicht blijft klimaatverandering voor velen een te abstract fenomeen. Wat we er direct van meekrijgen zijn losse symptomen: een gortdroge zomer, een hittegolf, de jeukende brandharen van de eikenprocessierups. Vervelend, maar schijnbaar op zichzelf staand. Het gitzwarte patroon dat erachter schuilt, laat zich weliswaar vangen in tabellen en grafieken, maar niet gemakkelijk aan den lijve ervaren.

Volgens Merlijn Geurts, programmamaker bij De Balie, ligt juist daar een rol voor de kunsten. In een interview in het Nederlands Kamerkoor Magazine liet Geurts optekenen dat „muziek en theater in staat zijn om écht bij je binnen te dringen, het [klimaat]probleem tastbaar te maken.”

De klimaatcrisis verdient een groots en meeslepend betoog. Toch is De ark van Noach dat niet geworden. Voor een zelfbenoemd oratorium blijft de voorstelling op teveel punten een samenraapsel van losse elementen die elkaar zelden versterken en afzonderlijk niet altijd even sterk zijn.

Zo trapt Terstall nogal wat open deuren in („Ik denk niet dat de dieren ergens schuld aan hebben”) en raakt zijn getapte-jongens-humor na een tijdje wat sleets.

Een column van schrijver Erdal Balci over de wraak van moeder aarde (veel „mama is boos”) blijft steken in gezwollen metaforen. In een ontroerend afsluitend lied bleek dat zijn gitaar wel een stembeurt kan gebruiken.