‘Italië betaalt een dubbele prijs voor verkeerde keuzes van EU’

Enrico Letta Het eurofiele Italië verviel in euroscepsis door het gebrek aan solidariteit in de euro- en migratiecrisis, meent ex-premier Letta. De nieuwe regering kan de relatie met de rest van Europa herstellen.

Ex-premier Enrico Letta van Italië (2013 - 2014).ALBERTO PIZZOLI/afp
Ex-premier Enrico Letta van Italië (2013 - 2014).ALBERTO PIZZOLI/afp

Toen in juli het Moscopoli schandaal uitbrak, over de plannen van de Lega om geld uit Rusland te regelen, was Enrico Letta een van degenen die groot alarm sloeg. De voormalige premier van Italië (2013-2014), lid van de centrum-linkse Democratische Partij, zag dat als een extreem symbool voor het langzaam wegdrijven van Italië van zijn Europese verankeringen. Lega-leider Salvini was daar in het voorgaande kabinet de belangrijkste aanjager van.

Nu schuift Italië weer aan in Europa om te onderhandelen, niet om met de vuisten op tafel te slaan. „Europa is het belangrijkste verschil tussen deze en de voorgaande regering”, zegt Letta, die zich buiten het Italiaanse politieke gewoel houdt en lesgeeft aan de Sciences Po in Parijs. Hij wil niet over binnenlandse politiek praten, maar wel, schriftelijk, een paar vragen beantwoorden over de verhouding tussen Italië en Europa.

De breuk tussen Lega en Vijfsterrenbeweging, politieke partners in de voorgaande coalitie, werd volgens hem onherstelbaar bij de verkiezing van Ursula von der Leyen tot voorzitter van de Europese Commissie. De Vijfsterren stemden tot veler verrassing vóór haar, de Lega was tegen. „Dat was een sleutelmoment dat daarna heeft geleid tot de breuk in de regering.” En dat is maar goed ook, vindt Letta, want Italië kan niet zonder Brussel.

Waarom is Europa zo belangrijk voor Italië?

„Omdat Italië, meer dan andere Europese landen, in een situatie verkeert waarin de grootste eigen problemen ten nauwste verbonden zijn met de keuzes die in Europa worden gemaakt. Dat gaat van het vraagstuk van de migratie tot de financiële stabiliteit die nodig is om met de hoge schuld te kunnen leven. Wanneer Europa verkeerde keuzes maakt, zoals in de voorbije jaren zowel met de crisis rondom de euro als met die rondom migratie is gebeurd, betaalt Italië een dubbele prijs daarvoor.”

En andersom: wat hebben we in Europa eigenlijk aan Italië?

„Historisch gezien is het juist dankzij Italië en de Benelux dat doorslaggevende stappen zijn gezet zoals de Verdragen van Rome of Maastricht. Italië speelt in het bijzonder een belangrijke rol in de verhoudingen met Frankrijk en Duitsland. Als het positief geïnspireerd is, voorkomt het dat de twee grotere landen vergissingen maken in Europese kwesties.”

Italië was vroeger uitgesproken eurofiel. Nu blijkt Salvini met zijn uithalen naar Brussel bij de Europese verkiezingen de grootste partij te zijn. Hoe is dat zo gekomen?

„Italië is in euroscepsis vervallen, vooral door de effecten van het gebrek aan Europese solidariteit in de twee crisis waarnaar ik net verwees, de financiële van 2008-2012 en de migratiecrisis van 2014-2016. Als men in die jaren in Brussel en de belangrijkste Europese hoofdsteden verder vooruit had gekeken, zouden we nu niet Salvini hebben gehad met 34 procent van de stemmen.”

Letta pleit ook voor een nieuw Europees Migratieverdrag, zonder de „oude en niet effectieve” Dublinverorderning, die stelt dat migranten worden opgevangen in het land waar ze de EU binnenkomen. Regel zo’n nieuw verdrag met een kleine groep landen die bereid zijn dit structureel op te lossen, zegt hij. Net als met Schengen. „Dit om te ontkomen aan de veto’s, vooral die van Hongarije, die alles opnieuw zouden blokkeren. Dat is een fundamentele stap. Zonder een doeltreffend migratiebeleid zal de Europese Unie daarvan een sociale impact blijven ondergaan die niet vol te houden is.”