In Amsterdam is stilte de nieuwe luxe

Geluidsoverlast Waar kom je in het huidige Amsterdam nog tot rust? Wie geld heeft zoekt de stilte op dure locaties waar het stadsrumoer even ver weg lijkt.

Wie goed oplet, ziet dat er in de drukste stukjes van Amsterdam stille enclaves ontstaan, die alleen toegankelijk zijn voor de happy few. Zoals de spa van vijfsterrenhotel W, vlakbij de Dam.
Wie goed oplet, ziet dat er in de drukste stukjes van Amsterdam stille enclaves ontstaan, die alleen toegankelijk zijn voor de happy few. Zoals de spa van vijfsterrenhotel W, vlakbij de Dam.

Ze heeft een baan, een huis en een relatie, maar aan één ding ontbreekt het nog in het leven van de Amsterdamse Rosalie van Gelder (33): stilte en rust. In de tien jaar dat de yogadocent, badjasontwerper en partnership manager in Oud-West woont, vlakbij de Foodhallen, zag ze haar buurt veranderen in een van de populairste stukjes van de stad – mét de drukte die daarbij hoort. En dan zijn er ook nog de no go zones die ze sinds kort met mooi weer en in het weekend mijdt: het Vondelpark, Museumplein, de grachtengordel. „De stad is zó druk geworden.”

Vier jaar geleden begon haar zoektocht naar prikkelvrije adresjes. Zondagochtend naar de film – dan is er bijna niemand. Wandelen in het Amsterdamse Bos met een noise canceling koptelefoon om te luisteren naar een geschiedenispodcast. De krant lezen in de lobby van het Conservatorium Hotel – „daar zit ik onwijs te genieten” of werken in de bibliotheek van het Rijksmuseum. Een paar keer per jaar bezoekt ze de spa van het vijfsterrenhotel W, achter de Dam. In het oude bankgebouw – met kluisdeur als entree – komt ze tot rust in het gouden bubbelbad of het minimalistische zwembad.

Waar Ramses Shaffy ooit de stilte van Amsterdam bezong, zou zo’n nummer in deze tijd ondenkbaar zijn. Met de vette jaren van de stad is ook de volumeknop omhoog gegaan. Iedereen wil binnen de Ring zijn: toeristen, expats, yuppen, meer dan 10.000 nieuwe inwoners per jaar. En al die mensen willen het ook nog leuk hebben (festivals), lekker eten (horeca), fit zijn (sportscholen) of groter wonen (verbouwing). In 2011 werden de huizen van 47.000 Amsterdammers blootgesteld aan ernstige lawaaihinder, vijf jaar later (het meest recente onderzoek) waren dat er 53.000. Los daarvan gaat het niet alleen om geluid, maar ook om een gevoel van overprikkeldheid. Stilte en rust zijn steeds schaarser, en dat wat schaars is wordt exclusief.

Begraafkistje voor je telefoon

Neem luxe-camping Zwier; motto: ‘geef jezelf vrij van de stad’. Onder de rook van Amsterdam, aan de oevers van de Vinkeveense Plassen, staan achttien witte tenten verspreid over het terrein. Elk heeft een tweepersoons hotelbed en een ‘social box’, een soort mini-begraafkistje voor je telefoon. Op het prikbord bij de receptie hangt een briefje met tips om mindful met je voeten in het water te zitten. Voor een warme douche in de mini-badkamers heb je geen muntjes nodig, wc-papier hangt aan de houder. De prijs (vanaf 240 euro voor twee nachten, met ontbijt en activiteiten) hebben gasten ervoor over.

Matthew Crawford (50) is filosoof en heeft een bedrijfje in motoronderdelen. Nu schrijft hij over stilte. Lees ook: ‘Voor stilte hoor je geen geld te vragen’

Op een warme maandagavond verzamelen tien gasten zich voor ‘de natuurwandeling’. Onder meer een moeder op veganistische sneakers, een freelance tandarts en twee vriendinnen lopen ietwat onwennig achter de gids aan, alsof ze niet zo goed weten wat ze opeens aan moeten met zoveel natuurschoon. Achteraan loopt Josje Tijssen (29) uit Amsterdam, die hier voor twee nachten met een vriendin verblijft. „In Amsterdam heb je continu geluid aan je oren. Ik woon vlakbij de Wibautstraat en tegenover gebouwen die luchtventilatie gebruiken, dat hoor je continu. In de stad heb ik last van prikkels en verwachtingen”, vertelt ze, voordat een waarschuwing voor de berenklauw het gesprek opbreekt. De wandeling eindigt met een boottocht over de plas; gewillig poseren enkele deelnemers voor elkaar in het gouden licht van de ondergaande zon.

Camping Zwier, onder de rook van Amsterdam. Slogan: ‘Geef jezelf vrij van de stad.’

De volgende ochtend is een vrouw in sportlegging als eerste voor het ontbijt in de ‘huiskamer’, die met veel daglicht, planten en industriële details doet denken aan een trendy Scandinavisch restaurant. Het buffet bestaat uit zelfgemaakte bessensmoothies, plantaardige yoghurt met granola en landbrood. Bij de ingang hangt een activiteitenkalender, zoals een kinderretreat en een workshop over offline leven – de lijst wordt bewust kort gehouden zodat stedelingen geen last krijgen van fear of missing out. Een vader met lang haar en tatoeages slentert met zijn twee jonge dochters naar de yogales, waar de docent uitlegt dat je „in stilte alle antwoorden vindt”.

Offline privé-eiland

Voor veganistische blogger Quirine Smit (28) is het de tweede zomer op deze slowdown camping – waar ze in ruil voor een blogpost kosteloos verblijft. Sliep ze vorige zomer in de tent, dit jaar kreeg ze een upgrade naar de meest gewilde slaapplek van Zwier: het offline privé-eiland. Smit en haar vriend werden hier met een bootje afgezet, inclusief picknickmand, jerrycan met twintig liter water én een yogamat. De telefoon (die bezoekers hier normaal gesproken moeten inleveren) ging op vliegtuigstand, zodat ze nog wel een beeldverslag kon maken. Sinds twee jaar is Smit op zoek naar meer rust in haar leven. „Ik woon aan het randje van de Jordaan. Ik combineer mijn blog met een baan in de marketing, sport, heb een sociaal leven. Samen voelt dat soms als te veel. Ik ga de laatste tijd vaker naar het bos of bijvoorbeeld naar het dakterras van het Volkshotel, daar heb je het gevoel dat je er niet middenin zit.”

Offline gaan is een statussymbool. Lees ook: Hoe rust en menselijk contact luxegoederen zijn geworden

In het begin van haar 48 uur offline greep Smit nog af en toe naar haar telefoon, maar toen ze die behoefte kon bedwingen leek er opeens veel meer tijd in de dag te zitten. „Je houdt veel meer tijd over omdat je niet constant op je telefoon zit. Ik heb lekker voor me uit gestaard en goede gesprekken gevoerd. Na die twee nachten voelde het alsof ik twee weken op vakantie was geweest.” In de auto terug (waar een billboard met de tekst ‘ik heb geen tijd om mij te haasten’ je uitzwaait) merkte ze dat ze zenuwachtig werd van het weer aanzetten van haar smartphone. „Dan weet je dat de notificaties weer binnenkomen. Ik heb het tot thuis uitgesteld.” Sindsdien probeert ze in haar weekenden een lichte variant van de digital detox: geen mailtjes en sociale media.

Smits foto op Zwier, vanaf de rug genomen uitkijkend over het water, kreeg 180 likes op Instagram. In de drie seizoenen dat de luxe camping – open tot half oktober – bestaat, is het voor jonge stedelingen een populaire plek geworden om te bezoeken en online te delen. Momenten die je twintig jaar geleden minder bijzonder had gevonden (een boek lezen, voor je tent zitten, een duik nemen) gaan op sociale media; de rust hebben gevonden als nieuw statussymbool.

Stille enclaves voor de happy few

Terug naar Amsterdam. Ook in Mokum zelf is rust als luxe-product ontdekt. Wie goed oplet, ziet dat er in de drukste stukjes van de stad stille enclaves ontstaan, die alleen toegankelijk zijn voor de happy few. De massa’s tourbussen van het Museumplein lijken ver weg als je champagne drinkt aan het zwembad van de ondergrondse Akasha Spa in het Conservatorium Hotel (prijs op aanvraag). In Soho House, de sociëteit voor jetsettende creatievelingen aan de Spuistraat, lijkt het straatgeluid van hartje centrum zorgvuldig weggefilterd. Op de achttiende verdieping van de A’dam Toren („een serene ambiance”) heb je als lid van de daar gevestigde club een prachtig uitzicht over een verder geluidloze skyline.

De ‘zintuigvrije’-cabines van Koan Float aan de Herengracht, waar je in het donker in zout water drijft, zijn vaak dagen van tevoren uitverkocht en lifestylecentrum The Conscious Club aan de Lauriergracht biedt regelmatig een les in stiltemeditatie. American Book Center aan het Spui had onlangs speciale aandacht voor boeken over forest bathing, de Japanse hype om je onder te dompelen in de natuur.

Filosoof Joke Hermsen is niet verrast door deze trend. Tien jaar geleden schreef ze al haar eerste boek over stilte en verstilling van tijd als luxeproduct van de 21ste eeuw. Sindsdien is ze over het thema blijven publiceren. De Oude Grieken, legt Hermsen uit, onderscheidden het concept tijd op twee manieren: chronos, de lineaire en inmiddels vereconomiseerde kloktijd, en kairos: de tijd van bezinning, creativiteit en stilte. „Die twee tijden moet je in balans hebben om gezond te blijven, zowel fysiek als geestelijk.” Goed nadenken, wijze besluiten nemen, moet je in alle rust kunnen doen. Stilte en inperking van prikkels helpen. Wie te weinig kairos in zijn leven heeft, zegt Hermsen, wordt niet alleen minder creatief, maar ook minder empathisch. Ze ziet een nieuw type stedeling ontstaan: „Egocentrischer en het contact met anderen vermijdend.”

Slecht voor je gezondheid

Zelf woont ze in De Baarsjes, „met 128 nationaliteiten en evenveel gierende trams”. Over de jaren heen zag ze de gentrificatie van deze oorspronkelijke volksbuurt. „Qua uitbouwen kan het bijna niet doller en gekker. Voor enorme bedragen worden zolderverdiepingen tot luxe appartementen met grote dakterrassen verbouwd. Elk weekend is het feest”, vertelt ze over de telefoon vanuit haar tweede huis in Frankrijk. Geluidsoverlast is slecht voor de gezondheid, zegt Hermsen. „Overlast leidt tot meer stress, en een chronisch gestresst mens functioneert niet goed.” In 2018 publiceerde de Wereldgezondheidsorganisatie een rapport waaruit blijkt dat geluid een van de invloedrijkste omgevingsfactoren is als het gaat om de gezondheid van mensen.

Het zou goed zijn als de gemeente meer beleid voert op de noodzaak van rust en stilte, vindt Hermsen. Denk aan groenstroken in elke nieuwe wijk, en goed geïsoleerde woningen voor álle inkomensgroepen, inclusief kunstenaars en studenten die nu uit de stad vertrekken. „Maar zolang Amsterdam is uitgeleverd aan de wolven van het hyperkapitalisme zal dat moeilijk van de grond komen.”

Rosalie van Gelder verwacht voorlopig geen verandering en heeft haar zinnen gezet op een huis in Haarlem. „Daar heb je meer rust en ruimte. Amsterdam draait om consumptie en go go go. In Haarlem gaat het meer om rust, genieten, vrienden over de vloer. Lekker dicht bij het strand, geen tramlawaai.” Het enige dat ze gaat missen is een avondlijke fietstocht over de grachten – toch wel „het mooiste ter wereld”.

Dat een grotere portemonnee niet altijd de garantie geeft van stilte, bleek afgelopen lente. Meerdere huurders in de linkertoren van het nieuwe, ultrachique Pontsteigergebouw – met op de bovenste verdieping een controversieel gesplitst miljoenenpenthouse – klaagden over geluidsoverlast, meldde bouwsite Cobouw. Ondanks de minstens 1.800 euro per maand die ze betalen horen de bewoners elkaars doortrekkende wc’s, radio’s en dichtslaande deuren. Een van de huurders: „Soms ga ik bij een vriend slapen om tot rust te komen.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.