Je kunt ook afkicken in het buitenland, is die zorg beter?

Afkicken Sommige Nederlanders met een verslaving kicken af op mooie locaties in landen als Thailand of Zuid-Afrika. „In een Nederlandse kliniek was het gegarandeerd misgegaan.”

Zuid-Afrika is een populaire bestemming om af te kicken.
Zuid-Afrika is een populaire bestemming om af te kicken. Foto Istock

Intens opgelucht was ze, toen ze eindelijk in het vliegtuig naar afkickkliniek White River Manor in Zuid-Afrika zat. Nu zou haar nieuwe leven beginnen. Haar alcoholgebruik was flink uit de hand gelopen in het half jaar dat ze op de wachtlijst stond voor behandeling van haar depressie. De vijf gezellige wijntjes die ze elke avond dronk, waren ineens twee flessen per dag geworden. Maar nu zou ze een „one-eighty” maken, een radicale omslag. Sommige verslaafden die naar de kliniek in Mpumalanga vertrekken gieten zich in het vliegtuig nog een laatste keer vol, maar zij had de knop toen al omgezet. Er kwam geen druppel alcohol meer in.

De 35-jarige onderneemster in de evenementenindustrie wil om privacyredenen niet met haar naam in de krant. Haar bedrijf is belangrijk voor haar, en dat is ook een van de redenen dat ze een jaar geleden naar White River Manor vertrok, zegt ze. „Ik wist dat ik uit mijn omgeving moest vertrekken om het roer om te kunnen gooien, maar de klinieken in Nederland zijn qua protocol net gevangenissen. Je mag bijna niks meenemen, ook geen mobiel. Als ik zes weken in zo’n kliniek zou zitten, is mijn hele bedrijf naar de klote. Dat was toen wel het laatste wat ik kon gebruiken.”

Steeds meer verslavingszorgaanbieders in Nederland, zowel private bedrijven als sommige GGZ-instellingen, hebben vestigingen in het buitenland of werken samen met een kliniek in het buitenland, zegt Paul Jansen van afkickkliniekwijzer.nl. Er zijn volgens hem zo’n 25 klinieken in het buitenland die zich op Nederland richten. Hoeveel mensen daarnaartoe gaan voor verslavingszorg is niet bekend omdat de behandelingen niet altijd worden vergoed, maar op zijn site ziet hij interesse voor het buitenland toenemen. „We krijgen er veel vragen over. Bijvoorbeeld of iemand zijn hond mag meenemen naar een kliniek in Thailand.”

De klinieken zijn gevestigd in onder meer Portugal, de VS, Schotland, Thailand en vooral in Zuid-Afrika. „Zuid-Afrika was een van de eerste landen waar de AA [Anonieme Alcoholisten, red.] voet aan de grond kreeg”, zegt Peggy-Sue Figueira, oprichter van PSF Verslavingszorg en PSF VIP. Ze werkt nauw samen met vijfsterrenkliniek White River Manor en met een kliniek in Kaapstad. „Het land staat bekend om zijn goede verslavingszorg en deskundige hulpverleners. Daarnaast is grond en personeel in Zuid-Afrika relatief goedkoop en is er geen tekort aan GGZ-personeel.” Wat voor haar ook meespeelt: „Zuid-Afrika is een spiritueel land. Hier is het normaal om ‘God bless you’ te zeggen en zondag naar de kerk te gaan.”

Mensen met een verslaving hebben een „spiritual hole in their soul”, zegt Figueira, en zijn gebaat bij een „holistische benadering”. Daarom kunnen degenen die dat willen mediteren en bidden in White River Manor. Een pluspunt voor de 35-jarige onderneemster: zij had aan Figueira gevraagd om een kliniek voor haar te vinden die bij haar past en waar ze direct terechtkon. Dat kon niet in Nederland. „Ik vond drie dingen belangrijk: ik wilde contact kunnen houden met het thuisfront; ik wilde voor zowel mijn verslaving als mijn depressie worden geholpen; en ik vond het fijn als de behandeling een christelijke grondslag zou hebben.” In White River Manor kon ze naar kerkdiensten en had ze de mogelijkheid om met de veelal christelijke hulpverleners voorafgaand aan elk gesprek te bidden.

Oefenen met triggers

Maar is in het buitenland afkicken wel een goed idee? „Ik heb een theoretisch en een praktisch antwoord”, zegt Reinout Wiers, aan de Universiteit van Amsterdam hoogleraar ontwikkelingspathologie en gespecialiseerd in verslaving. „Er is bewijs dat verslaving deels contextgestuurd is. Als je in de auto naar je werk altijd rookt en je gaat in de auto zitten, dan is dat een teken om te gaan roken. Het voordeel van in een andere omgeving afkicken is dat die triggers er niet zijn en het daarom relatief makkelijk is. Het nadeel is dat je niet leert om met je triggers om te gaan, en dat is cruciaal als je het stoppen terug in Nederland wil volhouden.”

De laatste jaren wordt in Nederland daarom de voorkeur gegeven aan ambulante behandelingen waarbij mensen niet uit hun omgeving worden gehaald. „Alleen blijkt in de praktijk dat sommige mensen zo sterk verslaafd zijn dat deze behandeling voor hen niet haalbaar is.” Voor deze „subgroep” kan het volgens hem een goed idee zijn om in het buitenland af te kicken. „Maar alleen als het wordt opgevolgd met een intensief nazorgtraject waarin iemand echt gaat oefenen met zijn triggers.” Goede nazorg is nu niet altijd vanzelfsprekend. Wiers vindt wel dat eerst onderzocht moet worden of in het buitenland afkicken meerwaarde heeft ten opzichte van interne behandeling in Nederland.

Remco Knikkink (41) lijkt onder die subgroep te vallen. Op zijn twaalfde begon hij al met gokken zodat hij kon ontsnappen aan de gevoelens die hij had overgehouden aan de seksuele aanranding op zijn achtste. Op het hoogtepunt van zijn verslaving, hij was 32, toen hij nog 58 kilo woog en de combinatie van coke snuiven, alcohol drinken en gokken hem financieel had geruïneerd, besloot hij om naar een kliniek in het buitenland te vertrekken.

Lees ook: Minimaal een ton verspeelde hij met gokken

„Alles om mij heen triggerde mijn gebruik. Mijn sores, en mijn omgeving die mij ermee confronteerde. Ik zat vast en ik moest gewoon weg uit mijn situatie. Het klinkt gek, want dat is het doel niet, maar het voelde alsof ik even op vakantie mocht.”

Niet automatisch vergoed

Zijn ouders betaalden zijn vliegticket naar een kliniek van Castle Craig in Schotland, een kasteel in een „prachtige omgeving” waar hij veel wandelde en viste. Klinkt idyllisch, maar dat was het afkicken natuurlijk niet, zegt hij. „Ik heb een stuk of vijf keer met de koffers klaargestaan: ‘Ik nok ’m, ik ga weg’. Maar ik was in the middle of nowhere, en had de financiële middelen niet om te vertrekken.” In een Nederlandse kliniek was het gegarandeerd misgegaan, zegt hij. „Dan was ik er wel tussenuit gepiept als ik trek had gehad en naar een fuck you-moment aan het toewerken was. Dan had ik namelijk binnen tien minuten een gram coke gehad.”

Na vier en een halve maand was hij afgekickt. De behandeling kreeg hij volledig vergoed. Maar dat was acht jaar geleden. Verzekeraars sluiten tegenwoordig minder snel contracten af met zorgaanbieders die behandelingen in buitenlandse klinieken aanbieden, vertelt Paul Jansen. „Als je niet-gecontracteerde zorg krijgt, wordt de behandeling niet automatisch volledig vergoed. Verslavingszorg wordt in principe betaald vanuit de basisverzekering, maar toch kan er achteraf veel gesteggel zijn over de rekening.”

De onderneemster die naar Zuid-Afrika was vertrokken moest 12.000 euro betalen nadat ze zes weken in White River Manor had doorgebracht. Ze had nog geen ambulante behandelingen gehad en sommige onderdelen van het afkickprogramma zouden niet onder ‘doelmatige en verzekerde zorg’ vallen, staat in de afwijzingsbrief die ze van zorgverzekeraar CZ kreeg. ‘Het gaat hier onder andere om: mindfulness cursussen, pottenbakken, […] art classes, pilates, gym, bootcamp, mountain biking etc.’ . „Alsof ik in de kliniek zat om potten te bakken”, zegt ze verontwaardigd.

Vijftig procent terugval

Ja, ze heeft wel gebruikgemaakt van het aanbod. Het sporten hielp om zich weer gezond te voelen en met creatieve therapie ontdekte ze nieuwe manieren om haar emoties te voelen en te uiten. Maar elke kliniek heeft dergelijke onderdelen in de behandeling, zegt ze. Ook denkt ze dat de ambulante behandeling niet bij haar had gepast, omdat ze verslaafd én zwaar depressief was. Iedereen heeft andere behoeftes, zegt ze. Daarom vond ze het ook zo fijn in White River Manor. „Het was een prachtige plek met veel mogelijkheden, maar het ‘luxe’ karakter van de kliniek zat ’m voor mij in het maatwerk.” Wilde ze traumabehandeling? Dan werd daar een specialist voor ingevlogen. Ook investeerde ze in een personal trainer, een arbeidspsycholoog en een hypnotherapeut.

De financiële buffer voor haar bedrijf is weg, toch heeft ze geen spijt van haar beslissing. Ze is al een jaar „in herstel” zoals dat heet, en het gaat goed. Het helpt dat ze nog steeds psychische hulp krijgt, zegt ze. Nadat ze thuiskwam, was ze aan de beurt voor de behandeling van haar depressie, en kreeg toen de diagnose ADHD. Ze leert nu hoe daarmee om te gaan. Ook Remco Knikkink heeft sinds zijn opname in Castle Craig niet meer gebruikt. Hij verbleef een tijdje in een Safe House voor mensen die een behandeling van de AA hebben afgerond, keerde terug in de maatschappij en werkt nu als agogisch medewerker in de verslavingszorg.

Lees ook: ‘Sommige jongeren zien hun ouders wegkwijnen door de drank’

Twee succesverhalen dus, maar vanzelfsprekend is dat niet, zegt Wiers. „Cognitieve gedragstherapie, motiverende gespreksvoering en de AA-methode leveren dezelfde resultaten op. Na een jaar is 50 procent van de mensen met een alcoholverslaving teruggevallen, na drie jaar 70 procent.” Of in het buitenland afkicken verschil maakt is niet onderzocht, maar hij verwacht geen radicaal andere cijfers.

„Het echte huiswerk begint thuis, absoluut”, zegt de onderneemster. „White River Manor was een fantastische radicale start, maar het begon pas echt toen in het vliegtuig terug het karretje met wijn langskwam. Doe mij maar een colaatje, heb ik toen gezegd.”