Investeringbank van EU wil gas vaarwel zeggen

Energietransitie De Europese Investeringsbank wil fossiele energie compleet gaan uitsluiten van financiering. Maar het is onzeker of alle EU-landen akkoord zullen gaan met deze ‘gamechanger’. Er staan grote commerciële en strategische belangen op het spel.

700 miljoen euro voor een ‘Trans-Adriatische’ gaspijpleiding door Albanië, Griekenland en Italië, 100 miljoen voor de uitbouw van het Ierse gasnetwerk, 240 miljoen voor een stikstofinstallatie van de Gasunie in Zuidbroek.

Het zijn zomaar wat recente voorbeelden van investeringen van een grote Europese publieke instelling die honderden miljoenen steekt in aardgas, een energiebron die volgens velen gedateerd is. Die instelling is de Europese Investeringsbank (EIB): de ‘bank van de EU’, zoals in het logo staat van de in Luxemburg gevestigde organisatie. Terwijl Nederland de eerste stappen zette om van het gas af te gaan, bleef de EIB het gebruik stimuleren.

Maar dit gaat nu waarschijnlijk veranderen. Want de EIB staat voor een ingrijpende koerswijziging. Komende dinsdag bespreekt het bestuur van de bank, bestaande uit vertegenwoordigers van de 28 EU-lidstaten, een volledige terugtrekking van de EIB uit fossiele energie.

Vanaf eind 2020, zo staat in een ontwerpdocument dat het bestuur moet goedkeuren, komen de winning, productie en distributie van kolen, olie én gas niet meer in aanmerking voor de ruim 60 miljard euro aan krediet die de EIB jaarlijks verstrekt. Nu gaat nog zo’n 5 procent daarvan naar fossiele energie: bijna alleen gas.

Milieuorganisaties, die de EIB al jaren belobbyen, juichen de tekst toe. „Een game changer”, zegt Xavier Sol van Counterbalance, die de EIB groener en socialer wil maken. „Fossiele energie wordt voor het eerst expliciet uitgesloten.” Kolen en olie komen al sinds 2013 niet meer in aanmerking voor EIB-financiering, omdat ze niet voldoen aan emissie-eisen die de EIB toen opstelde. Nu moet er ook een einde komen aan de financiering van aardgas, inclusief vloeibaar gas. Voor „gassen met een lage CO2-uitstoot” – denk aan biogas en waterstof – geldt een uitzondering.

Maar of de EU-lidstaten de nieuwe strategie ongewijzigd goedkeuren, is nog onzeker. „Er zijn tekenen dat sommige Zuid-Europese en Oost-Europese landen gedeeltelijk willen vasthouden aan aardgas”, zegt Sol. Waarschijnlijk, zo zeggen betrokkenen, valt het besluit over de nieuwe energiestrategie pas later dit jaar.

Strategische belangen

Er staan grote commerciële en strategische belangen op het spel voor landen die sterk van gas afhankelijk zijn – en die voor hun gasinfrastructuur vaak lenen in Luxemburg. Denk aan Italië, waar een consortium in 2018 105 miljoen euro leende bij de EIB voor de ‘Trans-Adriatische’ gaspijpleiding die aangesloten wordt op de zogeheten Zuidelijke Gas Corridor, die reikt tot in Azerbeidzjan. Die route moet de hele EU minder afhankelijk maken van Russisch gas. Of neem Litouwen, dat van de EIB in 2013 een lening kreeg van 73 miljoen euro voor een terminal voor vloeibaar gas, eveneens om minder afhankelijk te worden van gas uit Rusland.

Lees ook: Nederlandse bedrijven ontdekken goedkoop EIB-krediet

Zo botst het klimaatbelang met het geopolitieke belang. Voor Nederland krijgt het klimaat voorrang. In een consultatieronde die voorafging aan het ontwerprapport stelde de Nederlandse regering dat de EIB geen geld meer moet steken in fossiele energie „inclusief gas”.

Dit ondanks het feit dat de EIB-miljoenen ook in de Nederlandse gassector de voorbije jaren welkom bleken. Gasunie leende in 2012 100 miljoen en in 2013 150 miljoen euro bij de EIB voor uitbreiding van het gasnetwerk. Afgelopen juli nog keurde de EIB de lening aan Gasunie van 240 miljoen euro goed voor een stikstofinstallatie, waarvan de totale kosten 500 miljoen bedragen. De installatie is bedoeld om gas dat niet uit Groningen komt - want daar moet de productie vanwege de aardbevingen omlaag – in het net te pompen. „Als het ontwerpdocument wordt geaccepteerd, wordt dit type leningen in Nederland niet meer mogelijk”, zegt een EIB-woordvoerder

‘Belangrijk signaal’

Volgens Sol geeft de EIB nu „een belangrijk signaal” aan andere grote internationale publieke banken zoals de Wereldbank, die zover nog niet zijn. De Wereldbank heeft alleen de winning van fossiele energie uitgesloten van financiering, niet de distributie en de productie ervan.

De EIB profileert zich nadrukkelijk als financier van de strijd tegen klimaatverandering en zegt zelf dat inmiddels bijna 30 procent van het krediet uit klimaatfinanciering bestaat. Een greep uit een paar recente leningen: 200 miljoen euro, in samenwerking met ING, voor verduurzaming van bedrijven in de Benelux; 900 miljoen voor wind- en zonne-energieprojecten in Frankrijk; en 50 miljoen euro aan de Nederlandse verhuurfirma Boels voor aankoop van nieuwe voertuigen en machines. In dat laatste geval wordt het klimaat er op een nogal geforceerde manier bijgesleept. De lening wordt door de EIB als klimaatvriendelijk gepresenteerd, omdat verhuur een „circulair” bedrijfsmodel zou zijn dat de uitstoot naar beneden zou brengen – zonder dat duidelijk wordt hoe precies.

De nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, wil dat „delen van de EIB een klimaatbank worden”. De Franse president Emmanuel Macron heeft zich ook in die zin uitgelaten. Dat roept wel de vraag op wat er met de overige delen van de EIB gaat gebeuren. Want ook al wil de EIB weg uit fossiele energie, de bank blijft investeren in bijvoorbeeld de luchtvaart. De bouw van een nieuwe terminal op Schiphol gebeurt met 350 miljoen euro aan EIB-krediet. Een evaluatie van de EIB-leningen op transportgebied staat gepland voor volgend jaar.