Opinie

De slag om het goede humeur

In Europa

Een Poolse europarlementariër, Beata Mazurek van de regerende PiS-partij, twitterde laatst over een nieuwe migratiegolf. Uit Zweden! De Zweden, schreef zij, ontvluchten criminaliteit en multiculturalisme in een land met „ongeveer 80 islamitisch gecontroleerde sharia-zones”. Er zouden al 2.500 Zweden naar Polen zijn verhuisd.

Het Zweedse bureau voor de Statistiek goot hier meteen een emmer water overheen. Van de 1.689 mensen die in 2018 naar Polen verhuisden, waren er 1.377 in Polen geboren en 241 in Zweden. De migranten waren dus vooral Polen, op weg naar huis. Waar Zweden wél last van heeft, zei de migratieminister vilein, is dievenbendes. Onder andere uit Polen.

Negativisme loont. Mazurek heeft 41.000 volgers. Haar tweet kreeg ruim 900 likes. Eerst maak je iedereen somber en bang, daarna werp je jezelf op als redder. De AfD won er vorige week weer stemmen mee. Thierry Baudet leeft ervan. Zelfs Wopke Hoekstra praat Nederland een identiteitsprobleem aan. Matteo Salvini verkettert migranten. Donald Trump verzint een aanslag in Zweden. „Zweden, je gelooft het niet. Zwe-den.”

Toch raken veel onheilsprofeten in het nauw. Sommigen gaan languit op hun bek. Boris Johnson krijgt het parlement er niet onder. Heinz-Christian Strache vergaloppeerde zich op Ibiza. Salvini werd door de verzamelde oppositie gewipt.

De Duitse socioloog Heinz Bude schrijft in Das Gefühl der Welt; Über die Macht von Stimmungen (2016) dat de wereld instabiel is en dat mensen daar grofweg op twee manieren op reageren. De „antikapitalisten” gaan all-out tegen de wortels van het kwaad: kapitalisme en globalisering. Ze grijpen terug op oude zekerheden, zoals het nestgevoel van de kleine, pure gemeenschap. Ze zijn gloomy, neurotisch en wantrouwig. Je vindt ze op links en rechts. De tweede groep zijn „relaxte systeemfatalisten”. Die blijven kalm en kijken liever vooruit, op zoek naar compromissen en kansen om het bestaande systeem op te lappen.

Grappig genoeg zijn anti-kapitalisten en systeemfatalisten het redelijk eens over wat er mis is. Maar ze beleven het anders, en daarom dragen ze ook hele andere oplossingen aan. Anti-kapitalisten teren volgens Bude op ‘pathos’, fatalisten op ‘bathos’. Vrij vertaald: de eerste groep pompt alles wat fout loopt enorm op, als een ballon – en de tweede groep prikt die juist door, om de lucht eruit te laten lopen.

Afgelopen jaren zetten antikapitalisten de toon. Voordat Britse politici op Brussel gingen beuken, lagen weinig Britten ervan wakker. Nu drijft Europa de natie tot hysterie. De EU heeft dezelfde makkes en voordelen als vroeger. Wat is veranderd, is de perceptie: Brexiteers zien Brussel als aartsvijand, Remainers zijn euro-idolaat geworden. Beide kampen lusten elkaar rauw. Ze hebben elkaar nodig, lijkt het wel.

Maar het tij keert. Kijk naar het begin van het nieuwe seizoen in Frankrijk – de politieke rentrée. Die staat in het teken van de bonne humeur. Als de politiek om stemming draait, wil president Macron het gevecht winnen. Eerst kregen leraren salarisverhoging. Toen mochten gemeentes plannen bedenken voor „ecologie met een glimlach”. Op de G7 lanceerde Macron zoveel diplomatieke initiatieven dat zelfs Trump vergat te katten.

Macron doet La ballade des gens heureux, spotten sommigen. Weet u nog, 1975, dat liedje van Gérard Lenorman? Maar Macron is niet de enige. Zuzana Caputova werd president van Slowakije, Zwitserse studenten wonnen al vijf referenda van de populisten, António Costa trekt Portugal goedgeluimd uit het moeras en een Piraat werd burgemeester van Praag. Allemaal politici die liever iets opbouwen dan afbreken. Dat zoveel burgers hiervoor in de stemming zijn, geeft toch te denken.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.