Cannabis gaf hem rust in zijn hoofd

In deze rubriek elk weekeinde een necrologie van iemand die recent is overleden. De Haarlemse coffeeshophouder Nol van Schaik (1954-2019) streed voor de legalisering van cannabis met ludieke acties.

Nol van Schaik. Eerst fanatiek krachtsporter, later fanatiek cannabis-activist (jaar foto onbekend).
Nol van Schaik. Eerst fanatiek krachtsporter, later fanatiek cannabis-activist (jaar foto onbekend). Foto privé-archief

Met z’n spacy muur- en plafondschilderingen, poolbiljarts, flipperkasten en voetbaltafels, rondrijdende modeltrein, gigantische tijger van papier-maché en vele andere al dan niet zelfgemaakte kunstobjecten was de Willie Wortel een a-typische coffeeshop. Een levensgrote, psychedelisch getinte kijkdoos – daar kwam het volgens Highlife, het tijdschrift voor de cannabisgebruiker, nog het meest bij in de buurt.

Maar eigenaar Nol van Schaik was dan ook geen typische coffeeshophouder. De zaak was eigenlijk per toeval ontstaan. Toen de Willie Wortel Workshop in 1991 aan de Raamsingel 16 in Haarlem opende, was het een werkplaats, waar bezoekers voor 25 gulden per maand onbeperkt konden klussen. Onder de vaste gasten waren veel jongens van de straat, die tijdens het timmeren weleens een biertje dronken. En toevallig rookte iedereen hasj.

Ferry Hansen, een van die bezoekers, weet nog hoe er op een dag een ambtenaar langskwam die fronsend om zich heen keek. Een paar dagen later kwam met de post een dikke envelop van de gemeente. De Willie Wortel moest een horecavergunning aanvragen, óf toestemming voor de verkoop van softdrugs. Hansen: „Nol tekende de helft van de papieren en verscheurde de andere helft. ‘Jongens’, riep-ie, ‘vanaf vandaag hebben we een coffeeshop’.”

Tot pakweg zijn dertigste had Nol van Schaik nooit gedronken of gerookt. Hij was een fanatieke krachtsporter. „Zwaar gezond”, zeggen zijn naasten, „altijd met z’n lichaam bezig”. Vier jaar reisde hij als bondscoach van de bodybuilding-federatie de wereld over. Van drugs moest hij niets hebben, hij had vrienden eraan onderdoor zien gaan. De dag dat hij zich toch eens aan een jointje waagde, gebeurde er iets opmerkelijks: ineens werd het kalm in zijn hoofd. „Ik had altijd honderd ideeën en voerde er tien tegelijk uit, die allemaal mislukten”, vertelde hij in 1997 aan het Leidsch Dagblad. „Dat is veranderd doordat ik ben gaan roken.”

De vijf Haarlemse sportscholen die hij in de jaren tachtig was begonnen, waren mede door Nols onrustige geest over de kop gegaan. Om uit de schulden te komen, beroofde hij twee banken, waarvoor hij vier jaar de cel in moest. Een verzoek om een campertje te verbouwen, niet lang na zijn vrijlating, liep erop uit dat hij betrokken raakte bij een hasj-transport vanuit Marokko. Toen ze bij Franse grens ontdekt werden, wist Nol uit handen van de gendarmes te blijven door een ravijn in te springen. Achterin een vrachtwagen liftte hij terug naar Nederland. Hij werd nooit uitgeleverd, al zou hij Frankrijk de rest van zijn leven mijden.

Maar denk niet dat Nol onbetrouwbaar was. Ferry Hansen: „Integendeel. Hij was de meest oprechte man die ik ken. Hij zei altijd wat-ie vond en draaide nooit ergens omheen.” Die eigenschap, zegt zijn jongere zus Carla, verwachtte hij ook van anderen. „Als je niet eerlijk was, kon je maar beter de benen nemen.”

Na het openen van de Willie Wortel werd Nol niet alleen coffeeshophouder, maar ook een fanatieke cannabis-activist. In talloze lezingen, columns en artikelen uitte hij zijn mening over het paradoxale Nederlandse softdrugsbeleid. Hij opende een hennepmuseum, schreef twee boeken en bedacht ludieke acties, zoals die keer dat de gemeente zijn coffeeshop dreigde te sluiten en hij uit protest een ‘dealerbar’ op de Grote Markt neerzette, pal voor het Haarlemse stadhuis. Toen minister Winnie Sorgdrager (D66) in de jaren negentig nieuwe regels voor coffeeshops wilde invoeren, bracht hij een protestsingle uit. „High”, stond er op de hoes bij wijze van begroeting, gevolgd door: „ik ben het absoluut niet eens met Winnie’s Wiet Wet. Aangezien het niet mogelijk is om op een normale manier met haar in contact te komen doe ik het maar via deze cd.”

Met zijn strijdlust en onverbloemde taal kreeg Nol van Schaik veel voor elkaar. Mede dankzij hem dragen de Haarlemse coffeeshops al sinds jaar en dag een keurmerk – een primeur. Hij zette zich ook in voor een goed medicinaal wietbeleid. Wie bij zijn coffeeshops een doktersverklaring toonde, kreeg 50 procent korting. Ook toen hij ouder werd bleef hij hard werken, al deed hij dat volgens zoon Ferry van Schaik nooit voor het geld. „Hij wilde dat anderen het goed hadden.”

Nol van Schaik overleed eind juli onverwacht in zijn vakantieverblijf, een finca in de Spaanse gemeente Álora. Die boerderij, zegt zijn familie, is net een replica van de Willie Wortel Workshop. Het oude biljart hangt er ondersteboven aan het plafond, met lampen in de gaten. Want naast een bekende strijder voor de groene zaak bleef Nol altijd een uitvinder, met hersens die nooit stilstonden.

Anne-Martijn van der Kaaden

Correctie (6 september 2019): Eerder stond vermeld dat Nol van Schaik overleed in 2020. Dat is gecorrigeerd naar 2019.