Behandeling van apen-hiv werkt ineens niet meer

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: een virus waar niemand van wist.

Voor drie herhaalonderzoeken van een middel tegen apen-hiv werden in totaal 102 rhesusapen gebruikt.
Voor drie herhaalonderzoeken van een middel tegen apen-hiv werden in totaal 102 rhesusapen gebruikt. Foto iStock

Fraude wil Science het blijkbaar niet noemen. Maar drie onafhankelijke herhaal-onderzoeken, met in totaal 102 rhesusapen, vinden niet het spectaculaire remmende effect van een behandeling op apen-hiv terug dat de farmacoloog Siddappa Byrareddy in 2016 beschreef in datzelfde blad. Science publiceerde de drie studies afgelopen vrijdag.

De redactie oordeelt kennelijk ook niet dat de conclusie van de studie uit 2016 onderuit is gehaald, want in zulke gevallen volgt intrekking van het originele artikel. Ze blijft bij hun minder strenge ‘editorial expression of concern’ van 21 maart om lezers te waarschuwen.

In het gewraakte artikel testten Byrareddy en zijn 28 mede-auteurs een behandeling tegen siv (simian immunodeficiency virus), de vorm van hiv die apen treft. De dieren kregen een cocktail van gangbare virusremmers en een antilichaam dat voorkomt dat het virus bepaalde witte bloedcellen inkruipt . Hiermee wisten de onderzoekers de hoeveelheid virusdeeltjes in het bloed onmeetbaar laag te houden bij de met siv-besmette rhesusapen, tot negen maanden na de behandeling.

Hiv-patiënten moeten levenslang elke dag virusremmers nemen. Daarom is een korte behandeling die het virus langdurig remt zeer welkom.

Afgelopen maart bleek dat het virus dat de onderzoekers in 2016 gebruikten, niet hetzelfde was als het siv dat in de echte wereld voorkomt. Mede-auteur Francois Villinger, die het virus leverde, wist dat er een genetische verandering in het gebruikte virus zat. Sterker nog, hij had deze virusstam juist gekozen omdat die volgens hem beter een chronische hiv-infectie nabootst. Alleen: geen van de andere onderzoekers wist dit, en het stond ook niet vermeld in het artikel.

Het aangepaste virus is minder ziekteverwekkend. Het kan in het apenlijf alsnog veranderen in het echte siv, maar het is onduidelijk hoeveel van elke variant ieder proefdier nu had.

In geen van de drie replicatiestudies, met het aangepaste noch met het normale virus, lukte het om met de cocktail de hoeveelheid siv in het bloed langdurig te verlagen. Ook een vergelijkbaar onderzoek met hiv-patiënten in zuster-tijdschrift Science Translational Medicine liet geen effect zien.

Replicatie-onderzoek doen wetenschappers liever niet: er is weinig eer aan te behalen. Met hun aanpak wil Science laten zien dat ze belangrijke replicatiestudies graag publiceren.