Hoe ga je op vakantie naar gesloten landen als Noord-Korea of Bhutan?

Gesloten landen Hoe ga je op vakantie naar een land dat amper toeristen toelaat? Reisadviezen voor Saoedi-Arabië, Noord-Korea, Bhutan en Turkmenistan.

Je kunt tegenwoordig naar bijna elke bestemming, waar ook ter wereld, op vakantie. Bijna elke, want enkele landen proberen pottenkijkers nog steeds zoveel mogelijk buiten de deur te houden. En uiteraard zijn er mensen die zich daardoor juist tot die bestemmingen aangetrokken voelen. „Wat niet mag is interessant, verboden vruchten wekken nieuwsgierigheid op”, zegt Jos van der Sterren, directeur toerisme aan de Breda University of Applied Sciences.

Vier landen die een reputatie hebben als moeilijk toegankelijk voor toeristen zijn Noord-Korea, Turkmenistan, Saoedi-Arabië en het Aziatische bergstaatje Bhutan. Hoewel jaarlijks miljoenen moslims Mekka en Medina bezoeken voor de ‘hadj’ en ook zakenlieden geregeld Saoedi-Arabië aandoen, verstrekt het koninkrijk geen visa aan toeristen. Dat op de site van reisorganisatie Koning Aap toch voor elke maand vanaf oktober een twaalfdaagse rondreis door Saoedi-Arabië prijkt, is vooral ingegeven door hoop van het bedrijf. Bij navraag zegt een woordvoerder dat de Saoediërs al sinds eind vorig jaar aankondigen „zeer binnenkort” toeristenvisa te gaan verstrekken, maar dat actie tot nu toe is uitgebleven. „Maar zodra het zover is, zijn wij er helemaal klaar voor. Vandaar dat de reizen al online staan.” Wie interesse heeft in de ‘Geheimen van de woestijn’ moet niet zuinig zijn: de reis van twaalf dagen kost tienduizend euro, waar bovenop nog duizend euro visumkosten komen (en een toeslag van nog eens tienduizend euro voor wie een eenpersoonskamer wil).

Geen bijbel mee naar Noord-Korea

Goed, een reisje Riad valt voorlopig dus af. Blijven er drie ‘gesloten’ landen over met elk hun eigen reden om buitenstaanders te weren of om hun bewegingsvrijheid ernstig te beperken. Het verst hierin gaat Noord-Korea, dat jaarlijks tienduizenden Chinese toeristen ontvangt (vaak dagjesmensen), maar slechts door een paar duizend westerse reizigers wordt bezocht. Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken raadt reizigers alleen ‘noodzakelijke reizen’ naar het communistische land aan en adviseert bezoekers naast drugs geen religieuze boeken of werken met kritiek op Noord-Korea mee te nemen.

Het land binnenkomen is zo moeilijk nog niet. „Als je geen journalist of fotograaf bent, vragen we toestemming aan. We hebben nog nooit meegemaakt dat die geweigerd werd”, vertelt Leonieke Glasbergen, oprichter van reisorganisatie Your Planet Travel. Het gesloten deel begint na aankomst in hoofdstad Pyongyang. Daar word je opgewacht door een team van gidsen en een chauffeur, die de hele reis niet van je zijde zullen wijken. ’s Ochtends word je opgehaald bij je hotel, waarna een dag van rondleidingen begint waarbij je netjes achter de gids aan moet lopen – tot je ’s avonds weer teruggebracht wordt. „Even spontaan een leuk straatje induiken zit er niet in”, zegt Glasbergen. „Je moet je er geestelijk op instellen dat je écht naar een ander land gaat en vooral dat je daar geen vrijheid hebt.”

In Noord-Korea zien reizigers alleen een selectie goedgekeurde plaatsen. Dit zijn veelal monumenten en historische plaatsen die belangrijk zijn voor het regime en op een voor het bewind positieve manier worden gepresenteerd. Strafkampen en armoede krijg je niet te zien. Contact met de bevolking is zeer beperkt, al heb je de hele dag de gelegenheid met je Noord-Koreaanse gidsen te praten.

Volgens de reisleider is een reis naar Noord-Korea de moeite waard omdat je in een totaal andere wereld bent. „Dat is wat reizen zo interessant maakt en nergens wordt het zo anders als in Noord-Korea”, zegt Glasbergen. „Het is er mooi en de mensen doen enorm hun best het je naar de zin te maken.” Ethische bezwaren over dat je niet naar Noord-Korea moet reizen omdat je hiermee het regime van Kim Jong-un financiert, wuift ze weg. „Door erheen te gaan draag je bij aan een positieve ontwikkeling”, vindt Glasbergen. „Hotels worden gebouwd, kamermeisjes hebben werk. Ook geeft het Noord-Koreanen een genuanceerder beeld van het buitenland en zie je zelf ook dat de Noord-Koreanen geen robots zonder eigen meningen zijn.”

Reizen naar Noord-Korea zijn niet populair. „Noord-Korea wil heel graag, zij willen cash. Onder Kim Jong-un zijn tal van plannen gemaakt om meer toeristen aan te trekken”, zegt Glasbergen, die het land acht keer bezocht. „Maar het aantal toeristen dat naar Noord-Korea wil, blijft gering. Het is ook niet voor iedereen.”

Praatjes maken met Bhutanen

Ook in Bhutan kun je niet vrij en zelfstandig rondreizen. „Je krijgt alleen een visum als je een reis hebt geboekt bij een erkende agent in het land”, zegt Joke ter Weele van VNC Asia Travel. Eenmaal in het land kun je alleen onder begeleiding van een gids reizen. „Je dagen zijn goedgevuld, dus je krijgt veel te zien”, zegt Ter Weele, die het land zelf eenmaal bezocht. „Zowel qua natuur als cultuur is het een prachtig land, een beetje het Zwitserland van Azië.”

Lees ook: In de voetsporen van Skywalker, Potter en Gossip Girl

Bijzonder aan Bhutan is dat reizigers geacht worden dagelijks zo’n 250 Amerikaanse dollar uit te geven, zodat toerisme ook loont voor het land. „Daar zit wel alles in: het vervoer in het land, eten en de overnachting”, zegt Ter Weele. Er wordt maar een gering aantal toeristen toegelaten, omdat Bhutan de eigen boeddhistische cultuur wil beschermen tegen externe invloeden. In tegenstelling tot in Noord-Korea kun je als bezoeker wel een praatje maken met de Bhutanen. „De mensen zijn heel rustig en vriendelijk en je hebt niet het gevoel dat ze iets van je willen”, zegt Ter Weele.

Nerveus in Turkmenistan

Het autocratische Turkmenistan is een geval apart. Het land verstrekt weinig toeristenvisa en naast Oezbeken en Russen bezoeken slechts een paar duizend reizigers het land jaarlijks. De Nederlandse toerist Sebastiaan Brouwer (26) kreeg eerder dit jaar toegang door in Iran een transitvisum aan te vragen, waarmee hij naar hoofdstad Asjchabad kon. Bijzonder was dat hij zelfstandig kon rondreizen, zonder gids die hem op sleeptouw nam. „Ik merkte dat de Turkmenen nerveus van ons werden, omdat ze niet geacht worden met buitenlanders te praten”, vertelt Brouwer aan de telefoon. „In Iran waren mensen zo nieuwsgierig naar je, hier keken ze je vies of angstig aan”. Ook de Airbnb waarin Brouwer en zijn vriendin verbleven moesten zij stiekem via internet regelen voordat ze het land inkwamen.

De stad Asjchabad had iets surrealistisch voor Brouwer. „Overal is prachtige architectuur in de stijl van Dubai, maar de straten zijn bijna leeg. Zelfs lantaarnpalen en bushokjes zijn versierd. Het voelde als een bezoek aan de Efteling.”

Propaganda maken ze toch wel, daar verander je als toerist individueel niets aan

Jos van der Sterren, Breda University of Applied Sciences

Evengoed kreeg Brouwer met restricties te maken. „Je mag bijna nergens foto’s maken. Toen we in een bus een video-opname startten werden we gelijk op onze schouder getikt. Ook heb je het gevoel dat je in de gaten wordt gehouden. Overal hangen camera’s en er is veel politie, die soms ergens verscholen zit te kijken.”

Draag je met vrolijke selfies uit Turkmenistan of Noord-Korea bij aan de propaganda waarmee die landen hun bevolking overspoelen? Je zou de indruk kunnen wekken dat deze regimes die mensenrechten met voeten treden ‘normale’ of zelfs ‘leuke’ landen zijn. Van der Sterren van de Breda University of Applied Sciences vindt niet dat reizigers zich daardoor moeten laten tegenhouden. „Je hebt toch vrij persoonlijke gesprekken met gidsen en krijgt een genuanceerd beeld van het land”, zegt hij. „Propaganda maken ze toch wel, daar verander je als toerist individueel niets aan. Bovendien gaat die propaganda vaak meer over militaire macht of ‘kijk ons eens geweldig zijn’.”

Lees ook: Wie gaat er nog op de bonnefooi op vakantie?

Wel vindt hij dat toeristen waar ze ook heengaan wel even mogen nadenken over hoe ethisch verdedigbaar hun reisje is. Profiteert de lokale economie van het toerisme? Is de reis niet schadelijk voor de natuur? En ook mensenrechten moet je daar volgens hem bij betrekken, al benadrukt hij dat de keuze niet altijd klip en klaar is. „In Myanmar is het met de mensenrechten slecht gesteld, maar je ziet wel dat toerisme een positieve uitwerking heeft op de mensen daar. Velen kunnen er een eigen bedrijfje starten.”