Een dak vol brandgevaar

Zonnepanelen Brandweerkorpsen maken zich zorgen over zonnepanelen. Die zijn soms gebrekkig geïnstalleerd. En ze maken blussen lastig.

Dakbrand in Bergschenhoek, afgelopen augustus. In het dak zijn de zonnepanelen geïntegreerd.
Dakbrand in Bergschenhoek, afgelopen augustus. In het dak zijn de zonnepanelen geïntegreerd. Foto GinoPress

Ruim 712.000 zonnepaneelsystemen staan op Nederlandse woonhuizen. Vorig jaar alleen al werden er 170.000 geplaatst, volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Dat kan gevaarlijk zijn, want ze kunnen in brand vliegen. Officiële cijfers zijn er niet, maar volgens TNO gaat het om enkele tientallen gevallen per jaar – nog geen procent van alle branden in Nederland. Toch zoeken brandweer en brancheverenigingen naar manieren om met deze branden om te gaan, want ze zijn van heel andere aard dan gewone dakbranden.

TNO maakte afgelopen jaar een inventarisatie van branden met zonnepanelen en mogelijke oorzaken. Daaruit blijkt dat de meeste branden ontstaan bij systemen waarbij de panelen fungeren als dakpannen, de zogeheten in-daksystemen. „Onder die panelen kan de temperatuur oplopen tot 80 graden, het is er droog en het isolatiemateriaal ligt er vlakbij allemaal stekkers”, zegt installateur Bart Doornbos uit Bussum. Een perfecte cocktail voor brand als er iets fout gaat, bijvoorbeeld wanneer er een vonk ontstaat.

De kabels en verbindingen tussen kabels vormen vaak het probleem, stelt TNO. Een omvormer maakt van de gelijkstroom die zonnepanelen opwekken wisselstroom voor het stroomnetwerk. Kabels en omvormer zijn met connectoren verbonden.

Voor een goede verbinding moeten beide kanten van de connectoren (het ‘mannetje’ en het ‘vrouwtje’) van hetzelfde merk zijn. Anders sluiten ze niet goed op elkaar aan, wat tot vonken kan leiden. Maar een slechte verbinding kan ook komen door verkeerd afgeknipte kabels.

„Wij zien dat de montagehandleidingen niet altijd goed worden nageleefd”, zegt brandonderzoeker Rinus Corbijn. „Zo constateerden we bij een brand in Zeeland dat de in-dakpanelen te dicht op een brandbaar dakfolie lagen.”

Warm zomerweer

Is er een direct verband met warmer zomerweer? Dat kan niet worden geconcludeerd na enkele tientallen branden. Maar, zegt Evert Bende, die het TNO-rapport schreef, „voor een brand heb je een ontstekingspunt nodig en een gunstige conditie. Dus als de omgeving goed is opgewarmd zal een mogelijk probleem eerder tot een brand leiden.”

In Nederland mag iedereen zelf zonnepanelen installeren – daar is geen certificaat voor nodig. „Niet iedereen weet waar ze op moeten letten. Gespecialiseerde installateurs hebben eigen normen en waarden voor het plaatsen”, zegt installateur van zonnepanelen Peter Eijgenraam uit Nootdorp. „Ieder zijn eigen vak is het beste.”

Eijgenraam is behalve installateur ook beroepsbrandweerman in de regio Rotterdam. Hij merkte dat er steeds vaker vragen rezen onder collega’s. „Als ik op een kazerne moest invallen, werd al gauw gevraagd of ik even kon lesgeven over die zonnepanelen: waar moet de brandweer op letten tijdens het blussen? Ik was steeds hetzelfde verhaal aan het vertellen.” Daarom richtte hij samen met de kazerne in Vlaardingen een zeecontainer in waarop een volledig systeem met zonnepanelen werd geïnstalleerd.

Zo kunnen brandweermannen bijvoorbeeld oefenen met een nachtelijke zolderbrand. Voor een brand met zonnepanelen gelden andere spelregels dan voor een normale dakbrand. Zodra een hoogwerker als gewoonlijk zijn felle lichten aanzet om de brandweermannen te helpen bij het blussen, wekken de zonnepanelen weer energie op en staat er stroom op het dak. Terwijl dát juist een van de eerste dingen is die de brandweer wil vermijden.

Nieuwbouwwoningen

Ook Nils Rosmuller, lector bij het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV), ziet dat incidenten met zonnepanelen steeds meer aandacht krijgen. Het blussen van een brand op een dak met zonnepanelen gaat anders dan een gewone dak- of zolderbrand, zegt Rosmuller. Doordat er bijvoorbeeld overdag licht schijnt op de zonnecellen, is er kans op een stroomstoot én kortsluiting door bluswater.

Bij zowel op-daksystemen (waarbij de panelen op de pannen liggen) als in-daksystemen is het koelen van het brandbare materiaal moeilijk. „Dat zagen we een paar weken geleden bij een zolderbrand. Het bluswater kwam daar moeilijker bij de brandhaard, waardoor die meer kans had om uit te breiden,” zegt Rosmuller.

„Een andere complicatie zie je vooral bij nieuwbouwwoningen. Daar zijn soms op een hele rij woningen panelen aan elkaar gelegd. Dus op het moment dat de panelen brand vatten, dan verspreidt de brand zich van nummer 7 naar 9 en naar 11. De brand wandelt zo over de daken naar andere huizen.”

Vooralsnog heeft de brandweer er nog geen structurele oplossingen voor, zegt Corbijn. „Voor dakbranden zullen we andere blustechnieken moeten bedenken. En het zou goed zijn om de spanning van die zonnepanelen uit te kunnen zetten.”

Het IFV probeert met een werkgroep samen met de brancheverenigingen de risico’s van zonnepanelen in kaart te brengen, en schoolt brandweerlieden bij over hoe een dergelijke brand aan te pakken. Ook heeft Holland Solar na het TNO-rapport haar leden op het hart gedrukt zich aan de handleidingen te houden en connectoren van dezelfde merken te gebruiken.

Maar hier wet- en regelgeving bij vragen is moeilijk, volgens Corbijn. „Veel is al goed geregeld. Misschien is het een risico waar we mee moeten leren omgaan. Het plaatsen van zonnepanelen blijft mensenwerk.”