Opinie

Pas maar op dat je zelf niet struikelt, Wopke

Tom-Jan Meeus

Elk tijdvak kent zijn eigen politieke woorden. Een jaar of vijf terug wilden bijna alle politici, ongeacht hun partij, ‘over hun eigen schaduw heen springen’. Nu schijnt niemand dat verlangen nog te hebben. Later kwam het voorvoegsel nep in zwang. Na Wilders’ nepparlement was alles met nep goed. Nep-oppositie. Nepmotie. Nu spreekt niemand nog van nep in het parlement.

De nieuwste mode is de ‘fear of falling’. Wie een voorname lezing geeft hoort die term nu met een zekere vanzelfsprekendheid te laten vallen. Ook de kroonprinsen van het CDA, Hugo de Jonge en Wopke Hoekstra, gebruikten haar in hun recente toespraken.

„Het zijn zorgen die horen bij wat de Amerikanen The fear of falling noemen”, zei De Jonge vorige week op het Christelijk Sociaal Congres. „De meesten van ons beseffen heel goed dat we in een mooi land wonen [...] maar [...] zijn bezorgd dat onze kinderen en kleinkinderen het veel minder zullen hebben.”

The fear of falling: de angst om te verliezen wat verworven leek”, zei Hoekstra maandag in de H.J. Schoolezing. „Om van een kwartje opnieuw naar een dubbeltje te moeten.”

Nu is dit begrip gemunt in een dertig jaar oud boek (1989), Fear of falling: The Inner Life of the Middle Class, van de linkse schrijver en activiste Barbara Ehrenreich, chroniqueur van de Amerikaanse onderklasse.

Zij beschreef destijds al dat mensen met beroepen die lange tijd een normaal inkomen opleverden, ineens veel meer verdienden. Het gevolg: hun angst voor een economische terugval, ook van hun kinderen, nam evengoed sterk toe, zo zette Rita Kohnstamm destijds in NRC Handelsblad uiteen.

Inderdaad zijn er aanwijzingen dat diezelfde vrees nu de Nederlandse middenklasse heeft bereikt, en de vraag is wat je eraan doet.

De Amerikaanse zorgen ontstonden door de flexibilisering van de arbeidsmarkt onder Reagan vanaf 1980, en ook hier groeide de laatste decennia, met het opleidingsniveau, het aantal flexbanen sterk. De VS heeft zijn arbeidsmarkt nadien nooit meer hervormd, nu zitten ze met Trump. Het zou een les voor Nederland kunnen zijn: wie de angst van de middenklasse werkelijk wil indammen, moet durven nadenken over een rigoureuze terugdringing van flexarbeid.

In elk geval is de fear of falling, zoals Ehrenreich die in 1989 introduceerde, primair een door economie veroorzaakt verschijnsel. Wat dit betreft was het best wonderlijk dat Hoekstra maandag ook migratie bij de angst van de middenklasse betrok. Op zich is het waar dat migratie-angst bij dit politieke tijdvak hoort, en dus door politici electoraal wordt uitgespeeld. Alleen: als je Ehrenreich fear of falling wil aanpakken, heb je daar helemaal niets aan.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.