Opinie

Ongewenst en stateloos: het is wachten op ongelukken

Minderjarig, ongewenst en na een straf opgesloten in het land dat hij moet verlaten. Jeugdoffficier van Justitie Ad de Beer in de Togacolumn over Viktor. Klemgereden in het systeem.

Jonge asielzoeker.
Jonge asielzoeker. Foto: Kees van de Veen

In het najaar van 2016 overvalt Viktor een supermarkt, hij wordt als enige gepakt. Na drie jaar staat hij binnenkort op straat. Hij heeft dan een behandeling in een justitiële inrichting (een PIJ) afgemaakt.

Viktor is een kind van vluchtelingen van de Balkanoorlog en in Nederland geboren in een asielzoekerscentrum. Hoewel hij de verschrikkingen van de Balkanoorlog niet zelf heeft meegemaakt, heeft hij er wel degelijk via zijn ouders de gevolgen van meegekregen. In zijn puberjaren heeft dat geleid tot een paar stommiteiten, een inbraak, een poging een buschauffeur te overvallen en dan de supermarkt. Hij bevond zich in een gezelschap van jongeren die makkelijk geld wilden verdienen en die Viktor hebben meegetroond. Afstand nemen van die vriendengroep klinkt makkelijker dan het is. Een psychiater en een psycholoog adviseren een behandeling, om hem meer bagage mee te geven, weerbaarder te maken.

Familiebezoek

Bij de veroordeling heeft niemand in de gaten gehad dat Viktor niet de Nederlandse nationaliteit heeft. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) komt een half jaar later met de mededeling dat Viktor (dan nog net zeventien jaar oud) tot ongewenst vreemdeling moet worden verklaard. Het vonnis is dan onherroepelijk en dat betekent dat alleen de minister van Justitie en Veiligheid de maatregel PIJ kan beëindigen. Omdat die beslissing achterwege blijft begint Viktor met de behandeling in de PIJ, maar tegelijk vecht hij de ongewenstverklaring aan via de vreemdelingenrechter. We zijn twee jaar verder, Viktor is klaar met zijn behandeling, een half jaar toe aan gefaseerd wennen aan meer vrijheden. Dat is er niet van gekomen. Zijn vreemdelingenstatus blokkeert elke vorm van resocialisatie.

De procedures voor de vreemdelingenrechter lopen nog steeds. De IND heeft inmiddels vastgesteld dat de twee Balkanlanden die in aanmerking zouden kunnen komen voor de uitzetting hem én zijn ouders niet erkennen, en in elk geval Viktor niet willen opnemen. Daar staat tegenover dat aan Viktor een inreisverbod van tien jaar is opgelegd en de plicht om Nederland te verlaten. Een identiteitsbewijs heeft hij niet, laat staan een paspoort. Daar heeft een stateloze geen recht op. De vraag is hoe Viktor in een ander land binnenkomt en daar een leven kan opbouwen. De IND stelt zich op het standpunt dat dat het probleem van Viktor is. En dan slaan we voor het gemak ook maar geen acht op het gegeven dat Viktor de taal van de beoogde landen niet spreekt en er hooguit ooit met zijn ouders op familiebezoek is geweest.

Ongelukken

De maatregel PIJ kan verlengd worden als daar aanleiding voor is: het gevaar van herhaling van ernstige strafbare feiten kan zo’n reden zijn. Ook de verdere ontwikkeling van de jongere kan een grondslag zijn. Hoe dan ook: voortzetting moet in het belang van de Nederlandse samenleving of de jongere zijn. Als dat belang er niet is, rest de rechtbank weinig anders dan de maatregel te beëindigen.

Bij de beslissing hoort een jaar nazorg in de vorm van reclasseringsbegeleiding om de terugkeer in de samenleving te ondersteunen: een dak boven zijn hoofd, een dagbesteding of een opleiding. Er is een ‘maar’: omdat Viktor ongewenst vreemdeling is, kan hij geen beroep doen op welke voorziening dan ook. Hij kan niet legaal wonen, werken, studeren in Nederland of zelfs vrijwilligerswerk verrichten of een behandeling ondergaan. Hij kan zich zelfs niet verzekeren tegen ziektekosten. Hij krijgt geen burgerservicenummer en geen identiteitsbewijs.

En zo staat een knul van inmiddels twintig jaar oud op straat. Met de linkerhand is fiks geïnvesteerd in deze jongen, met de rechterhand maakt justitie het hem onmogelijk om het goed te doen. Hij mag niks in Nederland, maar kan Nederland ook niet verlaten. Het is wachten op ongelukken, maar de linker- en de rechterhand willen Viktor niet loslaten.

De Togacolumn wordt geschreven door een officier, advocaat of rechter. Dit is de eerste bijdrage van Ad de Beer, jeugdofficier van justitie in Rotterdam.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.