Drie minuten doorbrengen in min 110

Cryotherapie Jezelf onderdompelen in extreem koude temperaturen is in opmars. „Je krijgt er een boost van.”

Foto mirjam bleeker

Sommigen dansen op de muziek, anderen staan zo stil mogelijk en heffen hoogstens af en toe de armen omhoog. Er zijn er die een praatje aanknopen, er zijn er die elk contact mijden. Allen hebben ze fleece handschoenen aan, een fleece haarband om, een mondkapje om en aan de voeten witte sportsokken en wollen sloffen, allemaal voorzien door de locatie. Kleding is zo schaars mogelijk: ondergoed of badkleding, hoogstens een sportbroekje.

Cryotherapie heet wat hier in het Amsterdamse Freezlab wordt ondergaan. Met maximaal vier mensen sta je in wat je het best kunt omschrijven als een omgekeerde sauna, die is verdeeld in twee ruimtes. In de eerste is het tussen de 50 en 60 graden onder nul. Na twintig seconden ga je de tweede ruimte in, waar het tussen de min 110 en min 120 graden is. Daar blijf je twee minuten en veertig seconden of, desgewenst, drie minuten.

De ene keer voelt het kouder dan de andere, maar wennen doet het zelden. Ademen gaat moeilijker, en langzaam worden vooral de ledematen kouder en kouder.

Veel langer dan drie minuten kun je ook niet in de kou blijven. Na vier minuten kan er weefselschade ontstaan, aldus Sander Vogels, eigenaar van Dr. Freeze, een gelijksoortig centrum in Arnhem. Omdat mensen met weinig vet het kouder hebben dan mensen met meer vet, wordt de grens op drie minuten gezet.

Cryotherapie werd eind jaren zeventig uitgevonden door een Japanse reumatoloog, die zijn patiënten aan steeds lagere temperaturen blootstelde. In de jaren tachtig kwam het naar Duitsland en sinds een jaar of vijftien wordt het aangeboden in landen als Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en de VS. In Nederland bestaat het sinds 2015. Een hype kun je het niet noemen.

Naast Dr. Freeze (2018) en het Freezlab (2016), zijn er nog een stuk of twaalf kleinere aanbieders, schat Pieter Bunt, een sauna-eigenaar uit Friesland die sinds een jaar ook cryotherapie aanbiedt. Het groeit wel. Vogels en zijn vrouw openen binnenkort een tweede vestiging in Utrecht, en hij heeft gehoord dat er centra in Breda en Eindhoven komen, en ook Freezlab heeft plannen voor nieuwe vestigingen.

Ronaldo zou er één thuis hebben

Voor de meesten van de 250 à 300 mensen per dag die Freezlab in Amsterdam bezoeken, is cryotherapie onderdeel „van een lifestyle”, aldus Bastiaan Swager, een van de oprichters. „Het is een snelle effectieve manier om een stukje wellness en mindfulness te integreren in je leven. En je krijgt er een boost van, zodat je na een dag hard werken zin krijgt om nog iets te doen.” Het is heel populair bij topsporters, zegt Vogels, die dankzij de kou sneller zouden herstellen en van blessures afkomen: „Wereldkampioen judo Noël van ’t End komt hier meerdere keren per week.” 

Er zijn zelfs mensen die thuis een cabine hebben – over voetballer Cristiano Ronaldo wordt het beweerd. Die heeft dan niet een kamer zoals Freezlab, maar een soort koker die hals en hoofd vrijlaat en waar verdampte stikstof in komt, met een temperatuur tot min 180 graden. Ook hierin verblijf je maximaal drie minuten.

Volgens Pieter Bunt, die net als veel kleinere aanbieders met net zo’n apparaat werkt, is dat beter dan de kamervariant omdat hoofd en nek zich niet in de koude bevinden – iets wat eigenaars van de veel duurdere kamers voor ‘whole body cryo’ uiteraard ontkennen.

Als je de aanbieders moet geloven, levert cryotherapie een mer à boire aan gezondheidseffecten op – mits je een gezonde bloeddruk hebt. Het zou helpen bij slaapproblemen, jetlags en afvallen, ontstekingsremmend werken, voor een zachte en gezonde huid zorgen, overgangsklachten, spataders, stress en pijn verlichten, en zo nog wat meer.

Pieter Bunt vertelt over een jonge vrouw als klant die na een auto-ongeluk zoveel pijn had dat ze was afgekeurd. „Na de eerste keer vroeg ze me met tranen in de ogen: ‘Hoe kan het dat ik geen pijn meer heb?’” Sander Vogels van Dr. Freeze heeft iemand met depressieve klachten horen zeggen dat hij voor het eerst in lange tijd weer kon lachen.

Wetenschappelijk verantwoord?

De aanbieders zeggen zich te baseren op wetenschappelijke artikelen. „Maar ik kom niet veel onderzoek tegen dat de effecten aantoont die worden genoemd”, zegt Wouter van Marken Lichtenbelt. Van Marken Lichtenbelt is hoogleraar ecologische energetica en hoofd van de onderzoeksgroep thermofysiologie en metabolisme aan Maastricht University. Naar cryotherapie heeft zijn faculteit geen onderzoek gedaan, wel naar de effecten van langer verblijf in een temperatuur van ongeveer 10 graden.

Kou wordt al heel lang plaatselijk toegepast, bij sportblessures en ontstekingen, zegt hij. „Ook is aangetoond dat kou werkt tegen pijn. Dus ik kan me voorstellen dat een hele cabine functioneel is, ook bijvoorbeeld bij reuma.

„We doen hier onderzoek naar het effect van rillen op de stofwisseling, en de eerste indicaties zijn dat het gunstig is. Door plotselinge kou wordt het hart-vaatsysteem een beetje aan het werk gezet, en ook dat zou een positief effect kunnen zijn van cryotherapie, een soort training voor het hart en de vaten.”

Lees ook: Wat mag wel in de sauna, en wat niet?

Maar als het gaat over bijvoorbeeld verlichting bij depressie, zegt Van Marken Lichtenbelt, is het lastiger om de werking van cryotherapie te bewijzen. „Het is bekend dat beweging kan helpen, dus misschien geldt dat ook voor andere dingen waardoor je je fitter voelt. De vraag is of je wel zulke extreme temperaturen nodig hebt. Misschien heeft een koude douche wel net zoveel resultaat.”