Laag bij de grond

Foto Jan Dirk van der Burg

De PTT-brievenbus: een icoon in het Nederlandse landschap

De PTT-buitenbus mag gerust een landschappelijk icoon in het Nederlandse landschap worden genoemd. Ooit bedacht om de bezorgronde van de postbode niet tot een uitputtende veldtocht te maken. Elk huis dat verder dan 10 meter van de stoep af staat, was vanaf 1972 verplicht om de postbode een handje te helpen en een buitenbus te plaatsen.

Ik heb altijd gedacht dat dit een prachtig gebaar van de PTT naar hun werknemers was, maar wat blijkt: het was gewoon een bezuinigingsoperatie! Deze maatregel bespaarde 360 arbeidsplaatsen per jaar omdat men met veel minder postbodes toe kon.

Ieder huishouden was trouwens volkomen vrij om een eigen bus te kiezen, maar de reden waarom de PTT-bus het hele buitengebied in korte tijd heeft veroverd, valt met de Vaderlandse volksaard te verklaren: hij was gratis.

Na een proef in Drachten had de PTT al snel 450.000 bussen geïnstalleerd. Alleen in Gelderland waren problemen, daar werd post uit de bus gestolen en in Friesland werden ze opgeblazen met oud & nieuw. Dat de PTT dan niet wéér een gratis een bus kwam bezorgen, zorgde wel voor veel verontwaardiging.

Ik vind de bus, een ontwerp van Friso Kramer een meesterwerk. Onder postbodes geliefd om zijn binnenklep en comfortabele inwerpgleuf, hoewel je van de PTT ‘inwerp-opening’ moest zeggen, vanwege de eventuele schunnige connotatie.


We kunnen inmiddels een aantal opvallende gebruikerscategorieën onderscheiden. De mensen die een nisje voor de bus in hun heg zagen, de groene sokkel, de camouflage-poging of de hurkhoogte-variant. De buitenbus heeft gezorgd voor een permanente expositie van onze Nederlandse creativiteit.

1. Maximale camouflage

Maximale camouflage
Foto Jan Dirk van der Burg
Maximale camouflage
Foto Jan Dirk van der Burg
Maximale camouflage
Foto Jan Dirk van der Burg

2. Nis in de heg

Nis in de heg
Foto Jan Dirk van der Burg
Nis in de heg
Foto Jan Dirk van der Burg
Nis in de heg
Foto Jan Dirk van der Burg
Nis in de heg
Foto Jan Dirk van der Burg

3. Groene sokkel

Groene sokkel
Foto Jan Dirk van der Burg
Groene sokkel
Foto Jan Dirk van der Burg
Groene sokkel
Foto Jan Dirk van der Burg

4. Dubbelbus

Dubbel bus
Foto Jan Dirk van der Burg
Dubbel bus
Foto Jan Dirk van der Burg
Dubbel bus
Foto Jan Dirk van der Burg
Dubbel bus
Foto Jan Dirk van der Burg

5. Bovenwaartse uitsparing

Bovenwaardse uitsparing
Foto Jan Dirk van der Burg
Bovenwaardse uitsparing
Foto Jan Dirk van der Burg
Bovenwaardse uitsparing
Foto Jan Dirk van der Burg