Christine Lagarde wil opener en groenere ECB

Europese Centrale Bank In haar eerste optreden als aankomend ECB-baas prees Christine Lagarde het beleid van voorganger Mario Draghi. Maar ze wil het beleid wel beter uitleggen aan burgers, óók lastige dingen als de negatieve rente.

Aankomend ECB-chef Christine Lagarde bij de hoorzitting van het Europees Parlement deze woensdag.
Aankomend ECB-chef Christine Lagarde bij de hoorzitting van het Europees Parlement deze woensdag. Foto Francisco Seco/AP

Christine Lagarde gaat in Frankfurt een beetje de luiken opengooien. Dat was de indruk die de door de EU-leiders voorgedragen voorzitter van de Europese Centrale Bank achterliet na haar eerste publieke optreden als chef in spe van de ECB. Lagarde, die formeel nog moet worden benoemd, werd woensdag gehoord door het Europees Parlement. Eind oktober neemt ze het stokje over van Mario Draghi.

In de parlementszaal in Brussel, waar Draghi ook regelmatig spreekt, waaide duidelijk een andere wind. Draghi communiceert, ook in hoorzittingen van het Europarlement, in het nogal stroeve jargon dat centrale bankiers eigen is en ziet de rol van de ECB als een strikt monetaire. Lagarde sprak soepeler, verontschuldigde zich als ze afkortingen gebruikte en had het meermalen over „de mensen” die van de ECB meer uitleg verdienen. En: ze denkt dat voor de ECB een bredere maatschappelijke rol weggelegd is, bij thema’s zoals diversiteit en klimaatverandering.

Inhoudelijk nam Lagarde geen afstand van Draghi, die herinnerd zal worden als de man van even verregaande als omstreden maatregelen. Zoals negatieve rentes en de massale opkoop van staats-en bedrijfsleningen. Het ECB-mandaat is prijsstabiliteit en dat is voor elke centrale bankier „het anker”, zei Lagarde. Omdat de inflatie in de eurozone onder het ECB-doel van net onder de 2 procent blijft steken, zijn onconventionele maatregelen „nog lange tijd nodig”, aldus de Française.

Ze prees de onorthodoxe maatregelen die de ECB na de financiële crisis nam om het gevaar van deflatie (een negatieve prijsspiraal) te bestrijden. „Wendbaarheid”, noemde ze dat. „Zonder die wendbaarheid was de crisis een stuk erger geweest”. Ook onder haar leiderschap moet de ECB zich „aanpassen aan de wereld om zich heen”.

Meer openheid

Toch leverde Lagarde impliciet kritiek op haar voorganger, door aan te dringen op betere communicatie door de ECB. Draghi praat maar zeer zelden met de media en beperkt zich tot speeches vol technisch jargon, dat alleen beleggers beroert. De afstandelijke Italiaan lijkt immuun voor kritiek op de negatieve bijwerkingen van het ECB-rentebeleid, zoals de steeds penibeler situatie van spaarders, pensioenfondsen en banken.

Wat de ECB doet, moet niet alleen begrepen worden door beleggers, maar „ook door de mensen die zij uiteindelijk dient”, aldus Lagarde

Lagarde lijkt opener te willen zijn. „We moeten goed letten op de bijwerkingen en de zorgen van mensen serieus nemen”, zei ze. Wat de ECB doet, moet niet alleen begrepen worden door beleggers, maar „ook door de mensen die zij uiteindelijk dient”, zei ze. „Ik wil dat mensen begrijpen wat het doel is van het beleid. Dat iets wat eerst nadelen heeft, later ook voordelen kan hebben.”

Of die aandacht voor de bijwerkingen van beleid ook iets gaat betekenen voor de beslissingen van het ECB-bestuur, waar Lagarde het niet alleen voor het zeggen heeft, valt echter te bezien. Op een vraag van europarlementariër Derk Jan Eppink over de schade van negatieve rentes voor Nederlandse spaarders zei Lagarde dat altijd een „kosten-baten-analyse” nodig is. Het monetair beleid werkt nu eenmaal volgens het principe van „herverdeling”: sommige burgers en landen profiteren, andere niet. Maar uiteindelijk gaat het om de vraag of ECB-beleid een „netto positief effect” heeft. Vooralsnog is dat er zeker, volgens haar.

Groenere ECB

In de levendige, tweeënhalf uur durende discussie toonde Lagarde zich van haar sociale kant. De vertrekkende baas van het Internationaal Monetair Fonds en oud-minister van Financiën in Frankrijk wil, net zoals ze bij het IMF heeft gedaan, een dialoog op gang brengen met maatschappelijke organisaties en diversiteit stimuleren binnen de ECB.

Het belangrijkste maatschappelijke thema lijkt wat haar betreft de strijd tegen klimaatverandering te zijn. Daarin moet de ECB een actievere rol gaan spelen. „De kern van de missie van elke instelling moeten klimaatrisico’s en de bescherming van het milieu zijn”, aldus Lagarde.

Onder Draghi stelde de ECB zich nogal volgend op in het snel aan intensiteit winnende debat over centrale banken en klimaatverandering. In een speech in 2015 sneed de baas van de Bank of England, Mark Carney, dit thema voor het eerst aan. Hij noemde klimaatverandering een risico voor financiële instellingen die beleggen in ‘vuile’ bedrijven of door natuurrampen blootgesteld zijn aan schade. Als toezichthouder moeten centrale banken hier scherp op letten, zei Carney. Die boodschap werd even later door De Nederlandsche Bank en pas vorig jaar door de ECB opgepakt.

Groene obligaties opkopen

Inmiddels is het debat verschoven: centrale banken houden niet alleen toezicht, maar hebben ook zélf schulden op de balans staan van vervuilende bedrijven, zoals fossiele energieproducenten. De ECB kocht de voorbije jaren voor 178 miljard euro aan bedrijfsobligaties op. Voorlopig blijft de ECB die vervangen als ze aflopen.

Volgens Lagarde moet de centrale bank kijken of ze dan, in plaats van vuile obligaties, groene exemplaren kan kopen. „De ECB kan niet exclusief investeren in groene obligaties, want daar zijn er niet genoeg van. Maar als zij het signaal geeft dat het de aankopen daarvan opschroeft, is dat een belangrijk signaal aan de markt”, zei de aankomende chef van de ECB. Zo ver is tot dusver geen enkele ECB-bestuurder gegaan. Het monetair beleid, zei Lagarde dan ook, moet „vooruit kijken”.

Lees ook dit profiel van Christine Lagarde