Beperking invoer Brits afval werkt als klimaatmaatregel ‘averechts’

Urgenda Er moet minder Brits afval in Nederland verbrand worden, vindt het kabinet. Over de grens neemt de uitstoot dan juist toe.

Een klein deel van het Nederlands bedrijfsafval, dat niet bij AEB kan worden verbrand, wordt permanent gestort, met name op drie stortplaatsen van Afvalzorg in Noord-Holland, zoals deze (Nauerna)
Een klein deel van het Nederlands bedrijfsafval, dat niet bij AEB kan worden verbrand, wordt permanent gestort, met name op drie stortplaatsen van Afvalzorg in Noord-Holland, zoals deze (Nauerna) Foto Olaf Kraak

Elke dag gaan zeecontainers vol restafval over de Noordzee oostwaarts. Het vuilnis wordt ingescheept in Engeland, in Nederland wordt het verbrand in een van de grote afvalverbrandingsovens. In een doorsnee week gaat het om zo’n 25.000 ton afval, omgerekend elk kwartier een vrachtwagen vol.

Geen enkel ander land importeert zoveel Brits restafval als Nederland. Het begon een jaar of acht geleden omdat de Nederlandse vuilverbranders capaciteit over hadden, en het werd elk jaar meer.

Aan die groei is deze zomer abrupt een einde gekomen. Toen in juli het Amsterdamse AEB, de grootste afvalverbrander van Nederland, een deel van zijn ovencapaciteit stillegde, werd de hele Nederlands afvalsector genoodzaakt om de import van Brits restafval zoveel mogelijk te beperken. Dat is ingrijpend, want een kwart van het afval dat in Nederlandse ovens verdwijnt, komt uit het buitenland – voor het overgrote deel uit Engeland en Wales. Doordat het AEB grotendeels buiten werking is, kan afval nu simpelweg nergens meer naartoe.

Het verminderen van de toestroom van Brits afval – lopende contracten worden wel nageleefd – betekent niet alleen een logistiek probleem. Het is ook nadelig voor het klimaat, zeggen deskundigen. En dat is opmerkelijk. Want het kabinet zegt dat het die invoer juist wil beperken om het klimaat een dienst te bewijzen.

„Natuurlijk is het beperken van de export naar Nederland nadelig voor de uitstoot van broeikasgassen”, zegt consultant Adrian Judge van het Britse adviesbureau Tolvik dat de Europese afvalbranche volgt. „Het Verenigd Koninkrijk heeft zelf te weinig verbrandingsovens. Als het afval niet naar Nederland kan, wordt het hier gestort. Dan komt er veel methaan vrij, en dat is een sterk broeikasgas. We zien dat nu al.”

Lees ook: Eén Amsterdamse afvaloven is nu een landelijk probleem

Problemen

Er lopen deze zomer twee ontwikkelingen door elkaar. Op 28 juni meldde het kabinet dat het de invoer van buitenlands afval wil beperken, door belasting te gaan heffen. Het was een van de achttien maatregelen die het kabinet die dag aankondigde vanwege de Urgenda-uitspraak. Dat vonnis dwingt Nederland om voor 2020 de landelijke uitstoot van broeikasgassen sterk te verminderen.

Precies een week later was het plotseling crisis bij het afvalbedrijf AEB. Ineens kón de Nederlandse afvalsector helemaal geen Brits afval meer verwerken. Het leidt overal in de afvalsector tot problemen, naar verwachting het hele jaar nog. Voor de klimaatmaatregel die het kabinet net had afgekondigd, geeft het echter onverwachte rugwind, zegt Judge: „De export is al verminderd. Britse exporteurs zijn door de situatie bij AEB, en ook vanwege Brexit, hun contracten met Nederland aan het herzien.”

En dat vindt hij slecht nieuws. Het beperken van de invoer van Brits afval werkt als klimaatmaatregel averechts, daarvan is hij overtuigd – en niet alleen hij. „Het algemene beeld is dat je afval vanuit internationaal milieuperspectief beter kan verbranden in Nederland, dan storten in het Verenigd Koninkrijk”, mailt Aldert Hanemaaijer die zich bij het Planbureau voor de Leefomgeving bezighoudt met circulaire economie. „Zeker omdat de stortplaatsen in het VK van minder hoge kwaliteit zijn.”

In Nederland zal er weliswaar CO2 bespaard worden als er minder afval wordt verbrand, zodat het Urgenda-doel dichterbij komt. Die winst wordt in het VK echter ruimschoots tenietgedaan doordat het afval dat in Nederland wordt uitgespaard, op Britse vuilnisbelten jarenlang zal liggen te rotten. Het verschil in klimaatimpact is groot: kenners schatten het ruwweg op een factor 5 tot 10. Methaan (aardgas), dat uit vuilnisbelten vrijkomt, is veel krachtiger is dan CO2.

Weglekeffecten

Onderzoeksbureaus die in opdracht van de afvalbranche werkten, zoals CE Delft en het Britse Eunomia, kwamen al meermalen met die boodschap. Verbranden in Nederland, waarbij stroom en liefst ook stadswarmte geproduceerd worden, is beter, ook als je het afvaltransport meetelt. Volgende week verschijnt een onderzoek van PwC, uitgevoerd in opdracht van de Vereniging Afvalbedrijven, dat die conclusie opnieuw trekt.

Voor het kabinet lijken die cijfers ongemakkelijk. Het stelde in juni expliciet als voorwaarde bij Urgenda-maatregelen dat ze niet leiden tot verhuizing van vervuiling en banen naar het buitenland. Klimaatbeleid „dat vooral leidt tot het verplaatsen van CO2-uitstoot” zou „de geloofwaardigheid van het Nederlandse klimaatbeleid serieus aantasten”.

Minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) gebruikte die ‘weglekeffecten’ deze zomer om tegen de sluiting van kolencentrales wegens Urgenda te pleiten. Sluiten van kolencentrales leidt echter op Europese schaal nog altijd tot klimaatwinst (zij het geringer dan binnen Nederland). Weren van Brits afval zal het klimaat naar verwachting schaden, alles opgeteld.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, dat over de afvalsector gaat, bestrijdt dat de importheffing voor afval leidt tot ‘weglek’. „We dringen terug dat we in feite CO2-uitstoot naar Nederland importeren”, mailt een woordvoerder. Hoeveel CO2 in Nederland bespaard wordt, wil het ministerie niet preciseren.

Lenny van Klink, directeur van het Rotterdamse adviesbureau Rebel dat actief is in de circulaire economie, zet vraagtekens bij het plan om nú een importheffing in te voeren. Hij betoogt: na 2010 heeft de Nederlandse overheid afvalbedrijven gestimuleerd om extra verbrandingsinstallaties te bouwen. De overcapaciteit die toen ontstond, zal nog jaren voortduren, terwijl in andere West-Europese landen juist te weinig verbrandingsovens staan. Van Klink: „De installaties staan er, die presteren goed. We zijn aan knopjes aan het draaien zonder dat er een coherent plan achter zit.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Met dit klimaatakkoord wordt voldoen aan het Urgenda-vonnis bijna onmogelijk

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.